Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

reëel, werkelijk, is alleen de stand der productieverhoudingen en productiekrachten en deze alleen doet rechtstreeks zün invloed en werking gevoelen, ook en met name in de sdtijnwereld van het psychische, terwijl, waar geconstateerd kan worden, dat de inhoud en vorm van het geestelijk leven niet conform is' aan, niet evenwüdig verloopt met de bestaande rèëele basis, men hierin niet heeft te zien een „Eigengesetzlchkeit, ein Eigenleben der Gedanken", — aldus Braunthal in zün „Karl Marx als Geschicbtsphilosoph" —, maar niets anders dan een nawerkende of opkomende invloedsfeer van verouderde, dan wel nieuwe, zich baanbrekende sociale realiteiten.x)

Werkelükheid komt alleen maar toe aan de materie, individueel of sociaal, en aan het geestesleven kan zelfs geen schünbestaari toegekend worden: dit is in het kort de gevolgtrekking, waartoe wu moeten komen na kennisneming ook van het nader geïnterpreteerde sociaal of historisch materialisme van Marx en Engels Aan de wederkeerige werking, juist op den voet van ongelijkheid hechte men dus niet teveel beteekenis: hoe hoog sommige volgelingen van den schrijver van „Het Kapitaal" de beteekenis van ideëele factoren ook willen aanslaan, ten slotte, naar den positieven zoowel als naar den negatieven kant, vinden aj hun uitsluitenden voedingsbodem in verouderde, bestaande dan wel zich ontwikkelende productieverhoudingen en productiekrachten, wier onderlinge worsteling „binter den Beweggründen der geschichtlich handelnden Menschen steht, und die eigentliche letzte Triebkraft der Geschichte ausmacht:" de qualificatie „Degradierung des beistes is m alle opzichten juist ter waardeering van het geestelijk element in de materiaJistische levens- en wereldbeschouwing 2)

1] "Je weiter *** G*"*. 'das wir gerade untersuchen, sich voni Ökonomischen entfernt Und sich dem reinen abstrakt Ideologischen nahert, desto mehr werden wir finden, dasz es in seiner Entwicklung Zufalligkeiten aufweist, desto mehr im Ziokzack verlauft seine Kurve. Zeichnen Sie aber die Durchsohnittsachse der Kurve, so werden Sie finden, dasz, je langer die ibetrachtete Periode und je gröszer das so behandelte Gebiet ist, dasz diese Achse der Achse der ökonomischen Entwicklung um so mehr annahernd parallel lauft". (Aldus Engels in aijn brief van 1894, bij Woltman geciteerd hl. 250.)

s) Volkomen in het kader van dezen gedachtengang constateert Troelstra, bij de beraadslaging over de nieuwe regeling -van den dienstplicht in de vergadering van de Tweede Kamer van 9 Juni 1921, dat „deze groeiende beweging (naar internationale ontwapening) niet berust op ideologie, en ook niet op den Bijbel."

176

Sluiten