Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Door nu nadrulskelbk te constateeren, dat er „geestelijke krachten zijn, waarvan wij, in het huidige stadium van onze kennis, niet weten, waartoe hunne wisselwerking zal leiden", dat „uit de grondelooze diepten van het onderbewuste, waaruit gevoelens, impulsies, affecten en stemmingen met onweerstaanbare kracht oprijzen, en waarin vooroordeelen, voorstellingen, overtuigingen en ideologieën, die wij overwonnen waanden, schier onuitroeibaar krachtig voortleven", aanvaardt zij een zelfstandig eigen leven der ideeën, dat absoluut onvereenigbaar is met het materialisme, waarbinnen Marx en Engels hun gedachtengebouw optrokken. Onder den naam van de theorie der wederkeerige werking aanvaardt zij, wat met de door Engels verkondigde nadere denkbeelden alleen den naam Wechselwirkung gemeen heeft, maar in het wezen daarvan zoo ver verwijderd is, dat van eenig verband tusschen deze gedachtenconstructies geen sprake is: haar wederzijdsche beïnvloeding der verschillende momenten, ideëele en materieele, is niet die op den grondslag eener in laatste instantie zich steeds doorzettende economische noodwendigheid, maar op den grondslag eener, aan die economische noodwendigheid principieel volkomen gelijkwaardige, vaak zelfs superieure idealiteit. Dat dit hier geopende perspectief sommigen harer geestverwanten verschrikt, zal niemand verbazen, die als kenmerk der levensleer van Marx en Engels doorvoelt het herleiden op, het terugbrengen ten slotte van alle ideëele motieven, „restlos" en onvoorwaardelijk, tot hun eigenlijken voedingsbodem, nl. de economische verhoudingen en toestanden, als de eenige, alomvattende realiteit op sociaal gebied. De door Mevrouw Roland Holst ontwikkelde denkbeelden zijn, waar zij in het tegenovergestelde der fout vervalt, begaan door de mechanische en passieve materialistische leer van het economisch moment als het een en al beheerschende, in wezen en strekking niet meer of minder dan dualistisch, misschien wel zuiver spiritueel doordacht, en daarom in elk geval anti-marxistisch.

Mevrouw Roland Holst maakt den indruk, bij het bepalen van hare houding in zake levens- en wereldbeschouwing, met zich zelve

legd in een brief van 1894, en hierboven voor een deel overgenomen op blz. 166: wat bier als „bestimmende Basis der Geschichte der Gesellschaft" is omschreven, wordt door de traditie, en het „diese Gesellsohaftsform nach auszen hin umgebende Milieu" wel beïnvloed, nooit geheel geëlimineerd.

188

Sluiten