Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

noote doet ook hij blijken van zijn diepen onvrede met het objectieve der strekkingen in het kapitalisme:

„Het historisch materialisme belicht de werkhig der verandering in de productiewijze op maatschappijen, staten, klassen en partijen; maar kosmische werkingen in het heelal en de diepere mstincten en behoeften der menschelijke persoonlijkheid vallen buiten zijn sociologisch gebied. Het laat daarom de meer intieme roerselen der menschenziel onbevredigd en ziet de persoonlijkheid van den mènsch slechts van één kant, nl. in hare functie van agent van maatschappelijke krachten. Het leidt gemakkelijk tot een zeker fatalisme, dat bevredigd is, als het bepaalde feiten sociologisch heeft verklaard; het kan leiden tot eene „Erkenntniss" van de „noodzakelijkheid" van zekere, het menschehjk geweten beleedigènde feiten, die de behoefte, den wil en moed en de élan, om er tegen te strijden, niet versterkt, maar verlamt. Het levert, in één woord, de proletarische beweging diep sociologisch inzicht, een sterk wetenschappelijke methode ter verklaring van het kapitalisme in al zijn uitingen en een zekere rustige Überlegenheit bij de beoordeeling van het politieke en maatschappelijke gebeuren." *)

Deze kritiek loopt volkomen evenwijdig aan de opvatting van Mevr. Roland Holst, die schrijft: „Wat de denkbeelden aangaat, was de marxistische wetenschap in het tijdperk, dat met den wereldoorlog eindigt, allengs in hoofdzaak tot bloote verklaring der maatschappelijke verhoudingen en verschijnselen geworden. Deze verklaring sloot in een fatalistisch, mechanisch geloof aan het uit zich zelvèn omslaan dezer verhoudingen en verschijnselen, militarisme, kapitalisme, in hun tegendeel, wanneer zij een bepaalde hoogtegraad van ontwikkeling zouden hebben bereikt." 2)

Troelstra betreurt daarom, dat het historisch materialisme aan de proletarische beweging „niet levert, wat zij mede noodig heefteen krachtige, de persoonlijkheid vormende en verheffende ideologie, en onthoudt haar die wijding, die uit het besef van eenheid en verbinding met kosmische krachten, boven het louter-maatschappehjke, ontstaat. Het kan dan ook op den duur den rel ig i e u z e n aanleg der menschen niet bevredigen." Door nu partij te kiezen voor het individueele, concrete, persoonlijke, kent hij aan

*) Blz. 109. Vf-1j^v>>. »

*) Inleiding. Het nieuwe socialisme en de massa-aktie, van De revolutionnaire massa-aktie, blz. 1.

191

mm

Sluiten