Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geestelijk leven in Marx' materialistische maatschappijleer daarentegen, ga ik volkomen met Kuyper mee: het komt mij inderdaad voor, dat hij hier de eenige gevolgtrekking maakt, die mogelijk is, waar hij bijv. schrijft dat „het Marxisme en dus ook de wereldbeschouwing, waarin het vervat is, niet vereenigbaar is met de rebgie. De religie is strijdig met de letter van het Marxisme, omdat het deze ideologie beschouwt als een waan, die uit bepaalde economische verhoudingen voortspruit en met andere economische verhoudingen wordt vernietigd. De rebgie is ook strijdig met den geest van het Marxisme, dat overal verklaringen uit de ervaring, uit natuurlijke oorzaken, nastreeft en mogelijk acht en dus geen plaats laat voor het bestaan en de leiding van een onbewezen „Redelijke Almacht"." x)

Het geestelijk leven, als openbaring van menschelijke persoonlijkheid, is een nevenverschijnsel, in welken vorm en op welk gebied het ook tot uiting moge komen, vatbaar als het ware voor de bewerking door een psychologische mechanica: de Marxistische wereldbeschouwing drukt op elke overtuiging, geen causaal verband betreffende, het brandmerk „niet wetenschappelijk", en daarmee heeft die overtuiging voor haar alle beteekenis verloren, uiteengerafeld als zij eigenlijk is in causaal-natuumetenschappelüke, zij het biologische comphceeringen van enkelvoudige elementen. Volkomen juist schrijft dan ook Pannekoek, dat „der Marxismus den Ursprung der Moral aus den Klasseninteressen aufgedeckt hat und den Weg zu ihrer natürhchen Krklarung als ein natürliches Phanomen eröffnet:" 2) de moraal is herleidbaar op, volkomen verklaarbaar uit sociaal-economische atoomconstellaties, en tot in haar verste uithoeken wordt zij volstrekt beheerscht door het intellect. De eenig mogelijke conclusie, die nu getrokken 'kan worden ten aanzien van „das eigenthche Wesen der Ethik, vollkommen verstandlich geworden durch den tiefen Einblick, den Dietzgen uns in die Natur des menschlichen Geistes gestattet hat," nl. dat er dus eigenlijk geen ethiek is, maar dat er alleen klassebelang is, hetwelk zich o.a. ook onder den naam ethiek practisch doorzet, deze gevolgtrekking aanvaardt Pannekoek niet: een genetische verklaring vervangt voor hem een moreele rechtvaardiging.

Toch — en dit gevoelt hij zelf heel goed — moet er één uitzon-

') Vgl. zijn artikel: Sociaaldemocratie, Marxisme en godsdienst, opgenomen in den bundel Marxistische beschouwingen, I, blz. 105.

') Ethik und Sozialismus, Umwalzungen im Zukunftsstaat, blz. 23.

316

Sluiten