Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

MACHT VAN DEN LANDSHEER.

43

petuum concessa revocare possit (1358). Het antwoord luidt ia; hij moet dat doen. Dit advies diende voor een bepaald geval: of graaf Lodewijk II van Male een zoodanig privilegie, door Robert van Bethune verleend, herroepen mocht. De graaf heeft het advies gevolgd.

Een krachtige vorsteUjke regeering bleek in de praktijk de eenige waarborg voor den landsvrede, die voor de ontwikkeling van landbouw, nijverheid en handel onmisbaar was geworden. De Bourgondische vorsten hebben steeds de leer van Füips van Leiden aangehangen en haar toegepast zoo dikwijls zij konden. Granvelle en Viglius zijn de uitnemendste voorstanders en beoefenaars van deze leer geweest in Karei V's tijd.

Men vindt haar b.v. toegepast in Karel's plakkaat van 2 November 1553, waarbij hij den door edelen, geestelijken en anderen genoten vrijdom van beden, geheven ter verdediging des lands, intrekt, op grond dat zulke privüegiën niet gegeven hadden mogen worden: „dat deselve niet en mogen subsisteren ende van waerden wesen, door dien dat syne Maj*. die niet en heeft mogen geven sonder wüle, wete ende consent van de Staten, als daerby hem benomen wesende een parthye van hare defensie." Daartegen kwamen de Prins van Oranje en de andere grooten in verzet, die zelfs kort daarna van Füips hun vrijdom terug wisten te bekomen.

De Hervorming, hoewel zij een groot aantal Nederlanders tegen hun vorst in onverzoenlijken opstand gebracht heeft, was aan de leer der vorstehjke oppermacht in werddhjke zaken aUerminst vijandig. Zij koos evewel een anderen grondslag voor haar leer dan Füips van Leiden: voor hem was het de salus reipublicae, het algemeen welzijn, dat de vorstehjke macht rechtvaardigde; voor de protestanten was die macht door God verordineerd. Hun staatsrechtelijke beschouwing wordt beheerscht door Romeinen XIII vs. 1 en 2: „aüe ziel zij den gestelden machten onderdanig, want daar is geen macht dan van God, en de machten die daar zijn die zijn van God verordineerd, alzoo dat die zich tegen de macht stelt, de ordinantie Gods wederstaat." Juist in het protestantsche Engeland heeft zich de leer van het goddelijk recht des vorsten het eerst tot een afgerond stelsel ontwikkeld, al heeft dit stelsel niet daar maar in katholieke landen zijn strengste toepassing gevonden. De Nederlandsche protestanten brachten tot hun

Sluiten