Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

binding is met de ruimte in bet tolhuis en door een wijzer, boven op den deksel zichtbaar,- de maat van luchtverdunning aanwijst. De wijzer beweegt zich van 0 tot 76 (c.M. kwikhoogte).

Bij het instrument wordt een steunstuk verstrekt dat den waarnemer in staat stelt geruimen tijd waar te nemen zonder vermoeid te worden, waardoor de nauwkeurigheid zeer bevorderd wordt. Het bestaat uit twee stangen die scharnierend aan een gordel bevestigd zijn, dien de waarnemer om het lijf gespt.

Eén stang heeft een greep waarop de rechter arm rust, de andere stang heeft aan het boveneinde een stukje bevestigd met kogelscharnier dat gestoken wordt in een daarvoor aan het geraamte van den octant gemaakt kokertje, waarin het tegen een veertje steunt.

De werking van het instrument berust in hoofdzaak op het volgende:

Wanneer een lichaam met snelheid om een as draait, verzet het zich tegen pogingen om die as van richting te doen veranderen en dit verzet is des te krachtiger naarmate de draaiingssnelheid grooter is.

Als de tol in beweging is gebracht en de as door het stooten van de lucht en andere bewegingen niet verticaal is, dan zal in het begin, als de draaiingssnelheid nog zeer groot is een praecessiebeweging ontstaan, waarbij de tol zich meer en meer opricht, zoodat ten slotte de as ongeveer verticaal staat en nagenoeg geen praecessiebeweging meer waarneembaar is.

Was nu de octant bij de observatie volkomen in rust,'dan zou het vlak gaande door de nullijn van den collimator en het optisch middelpunt van de lens, een horizontaal vlak zijn, dat als schijnbare horizon kon dienst doen en waarboven dus de hoogte van een hemellichaam kon worden gemeten. Bij slingerend en stampend' schip, krijgt de punt van den tol echter voortdurend versnellingen nu in de eene en dan in de tegenovergestelde richting. Het gevolg zal zijn dat, ondanks het verzet van den tol, de richting van de as, toch voortdurend kleine bedragen, dan eens wat grooter dan wat kleiner van de verticale richting zal afwijken. Neemt men nu een serie van waarnemingen en daarvan het gemiddelde, dan kan worden aangenomen dat de tegenovergestelde afwijkingen van de as elkaar zullen opheffen, zoodat dan de gemiddelde hoogte boven een horizontaal vlak gemeten is. Om mogelijken invloed der praecessiebeWeging op de waarneming te veronzijdigen, wordt gezorgd dat de serie van waarnemingen plaats heeft ongeveer in den duur van een praecessie of een veelvoud daarvan. '

De behandeling van het instrument en het doen der waarnemingen.

De waarnemer gespt vóór dat hij het instrument ter hand neemt, den riem van het steunstuk om eh stelt de uitschuif bare stangen op maat, waartoe hij even den rechterarm boven den elleboog op de eene stang en het kokertje van den octant óp de andere laat rusten. Vervolgens laat hij de stangen naar beneden vallen.

Voor een zonswaarneming zet hij nu de zonnespiegel op. Geldt het een nachtelijke waarneming dan hangt hij den accumulator om

Sluiten