Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

was interrupted at almos every word, and secretaries of the English King recoided her replies as they pleased. The records were variously written und were disputed." Q

Vallet de Viriville, een der beste geschiedschrijvers van Jeanne d'Arc, mocht dus gerust schrijven: „Nous ne saurions trop répéter, qu'a nos yeux le proces de condemnation est un texte suspect, évidemment partial, redigé par des juges iniques et hostiles."

Dit wil nochtans niet zeggen, dat men al de akten van het veroordeelingsproces moet verwerpen. Waar de feiten niet zijn verdraait of verminkt, waar zij door andere onverdachte getuigen en nadere bewijzen bevestigd worden, kunnen wij ze aanvaarden en leveren zij gewichtige bijdragen voor de geschiedenis van Jeanne d'Arc. Zij geven ons vele bijzonderheden en inlichtingen aangaande het leven van Johanna, welke zij zelve verschaft heeft in ondervragingen, dien men haar deed ondergaan.

2. De akten van het proces van herstel, hetwelk in 1456 gevoerd werd. — Zij bevatten 144 getuigenissen, in verschillende rechterlijke onderzoekingen verzameld, uit den mond van personen, welke de heldin gezien, gekend en gehoord hadden. Onder dit opzicht zijn zij van zeer groote historische waarde. Het proces van herstel werd geordend door twee notarissen van de Universiteit van Parijs, Denis Lecomte en Francois Ferrebone. Van de oorspronkelijke minuten en stukken is niets bewaard gebleven. De notarissen maakten drie authentieke afschriften van het proces; wij bezitten er nog twee en wel in de Nationale Bibliotheek te Parijs. Dé rechters treden hier niet op als geschiedschrijvers, maar als rechters. En zij hebben volgens recht en waarheid geoordeeld. In den loop van het geding hebben zij hun onderzoekingen en navorschingen vermeerderd. Er is dus geen enkele reden om hun uitspraken in twijfel te trekken. „Les juges de la rehabilitation étaient la probité mème. f1) Tot de getuigen behoorden de graaf d'Alencon, die het volle vertrouwen van Johanna genoten, had, Pasquerel, haar biechtvader, en haar schildknaap d'Aulon, welke altijd in haar onmiddellijke omgeving waren; de Dominikanen Isambard de la PiëRRE en Martin Ladvenu, welke in het proces van 1431 zitting géhad hadden. Andere getuigen waren uit Domremy, uit Orleans, uit Parijs, uit Rouen opgeroepen. „Maar schijnen de afgelegde verklaringen niet verminkt te zijn?" Hiervoor heeft men geen enkel bewijs geleverd. „En waren verschillenle getuigen geen eenvoudige, onwetende lieden!" Ook eenvoudige menschen kunnen zeer goed weten, wat er met iemand gebeurd is, en zij kunnen evengoed als ge-

O Andrew Lang, The Maid of Franee, being the story of the Life and Death of Jeanne d'Arc. Londen 1908, p. 162. O J. Quicherat, Apercus nouveaux, p. 149.

Sluiten