Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dat het doel, waartoe zij moeten dienen, niet goed is. De menschen zijn ook onderhevig aan zelfsuggestie; zij worden geleid door hun wenschen en „liegen, tot zij zelve gelooven", wat zij graag willen gelooven. Dat is één der geheimen van de herhaling. En het gaat des te gemakkelijker, als de zaak gecompliceerd is.

4°. ■ In landen met parlementairen regeeringsvorm is de meening de beslissende politieke macht. Zij is, bij wijze van spreken, het o p e nbare geweten. In andere landen is het ten slotte het moreele en politieke geweten der regeerders, dal het openbare vervangt. Het „openbare geweten" is in den regel een stuk bij het individueele ten achter. Evenals het genie in verstand uitsteekt boven het gemiddelde niveau, zoo steekt het plichtsgevoel van het ethische genie uit boven de normen der „meening". De moeilijkheid is echter, dat men er niet altijd voor zorgen kan, dat het hoogste verantwoordelijkheidsbewustzijn de plaats krijgt, die het toekomt.

In landen met parlementairen regeeringsvorm heeft de politicus — en vóór alles de regeering — zich na verloop van tijd een belangrijke mate van speurzin eigengemaakt voor hetgeen meening schept. Terwijl de ethicus met zijn geweten te rade gaat, geeft die wereldervaring den volksvertegenwoordiger zijn gedragslijn aan. Dat maakt een onderscheid. Door voortdurende oefening !n deze kunst verkrijgt men menschenkennis, maar vooral ook inzicht, op welke wijze men het publiek bij den neus kan leiden. Men houdt geen rekening met de werkelijkheid, maar met de werking van een zaak; ze wordt in elkaar gezet naar de werking, die men wenscht. De groote beteekenis hiervan is gebleken uit den voorsprong, dien de regeeringen der parlementaire landen ten opzichte van de meening der onzijdige landen op de centrale mogendheden gehad hebben.

5°. Als de oorlogvoerenden de aandacht der onzijdigen tot zich willen trekken en zij tot hen spreken in een vorm, die er op gericht is den grootst mogelijken bijval te vinden, staat de onzijdige bloot aan het gevaar in verwarring te geraken. Ten eerste zal hij geneigd zijn zich door de quantiteit te laten meeslepen en derhalve een standpunt gaan innemen overeenkomstig de indrukken, die zich het talrijkst deden gelden: de talrijkste indrukken zullen in den regel het gevoel bepalen. Zij werken aanstekelijk. Dat is nu eenmaal een psychologische wet. — Gaat men nu na, dat gemiddeld V* van de dagelijksche telegrammen en een groot aantal redevoerigen enz. van de eene partij uitgaan, dan zou men dus volgens deze wet kunnen zeggen, dat de meening zich naar die % zal richten. Daarbij komen nog de andere wetten voor de vorming der meening, en hierin staat de eene partij zeer ten achter bij de andere, b.v., doordat de censuur van de Entente uitgeoefend wordt naar methodes, die verkregen zijn na langdurige parlementaire oefening in de kunst om meening te vormen. Ook de Russische censuur staat thans onder Engelsche leiding. De volken van de andere groep daarentegen zijn geoefend in zakelijkheid, en dit moet invloed uitoefenen op de kracht van hun mededeelingen. Hierin ligt het ééne gevaar^

Sluiten