Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

omstandigheden waren gunstig. Verstaan in een gebied, dat zich uitstrekte van de Zuiderzee tot de Weichsel, of zelfs tot Riga, van de Eider tot de Harz en verder noordoostelik, was zij aangewezen voor de verspreiding der nieuwe religieuze overtuigingen, die zich juist in de eerste helft van de 16de eeuw over heel het Nedersassiese land openbaarden. De blik van de hervormers en de hervormingsgezinden is dan nog vrijwel alleen op Duitsland gericht; vandaar komen, daarheen gaan de mannen, die 't nieuwe licht brengen, hetzij persoonlik, hetzij door geschriften; in Oost-Friesland, later ook zuideliker, stichten de Nederlandse vluchtelingen kerken. Het is dus geen wonder dat 't, naast kronieken, vooral theologies, reformatories proza is, dat ons in deze 16de eeuwse taal voor literair verkeer is overgeleverd.

Als deze literaire taal zich dan ten slotte toch niet als zodanig heeft kunnen handhaven in die gewesten, die in het begin der 16de eeuw stellig nog sterk „georiënteerd" waren, en 't heeft moeten afleggen tegen de uit het Z.W. (Vlaanderen, Brabant en ook Limburg) gekomen, naar het noorden opgedrongen taal, die de schrijftaal is geworden van Zeeland, Holland, Utrecht, later van gans (tegenwoordig) Nederland, dan \ is dat stellig geschied dank zij de verovering van deze landen door « Karei V, die het N.O. met het Z.W. in nadere aanraking bracht, en dank zij de toonaangevende plaats, die Holland zich in de republiek weldra wist te veroveren en voorgoed behield.

Bij de rangschikking der hier opgenomen auteurs is zoveel mogelik een geografiese volgorde betracht. Dat Utenhove de rij sluit heeft een dubbele grond. In de eerste plaats wil daarmede gezegd zijn: zelfs een geboren Vlaming kwam in 't N.O. onder de Oosterse invloed en zag het nut van de hantering der Oosterse taal voor de verspreiding der religieuze denkbeelden. Maar in de tweede plaats, moest zijn werk min of meer afgezonderd gehouden worden van dat der overige auteurs, omdat de taal van Utenhove in veel sterker mate dan die van de andere schrijvers het kenmerk vertoont van met opzet gemaakt, voor de gelegenheid vervaardigd te zijn*).

'S-Gravenhage, Januarie 1919. J. A. VOR DER HAKE

i) Vgl. mfln artikel Een zestiend'eeuwse taal voor literair verkeer in De Nieuwe Taalgids, V, 225—245.

Sluiten