Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

roe nu liever met sprekender term gewagen van de overheid —, de overheid zal er, hoe de maatschappij zich ook verbetert, altijd moeten blijven voor de rechtshandhaving. Dat is haar hoofdtaak, daartoe draagt ze als dienaresse Gods het zwaard! Maar het hebben van economische belangen en het dragen van het zwaard der gerechtigheid is mijns inziens onvereenigbaar. Een overheid, die allerlei economische belangen voor haar onderdanen behartigt, kan reeds moeilijk het recht zuiver afwegen, maar zij kan dat zeer zeker niet, als zij, onderneemster zijnde, zelf economische belangen heeft, die naast, zoo niet tegenover die der individueele onderdanen tot gelding moeten komen.

Of ik dan zou willen, dat de overheid zich gansch niet met het economisch leven der burgers bemoeide? Dat te meenen zou ik dwaasheid achten! Er zijn in mijn gedachtengang vooral twee redenen, waarom het een ernstige plicht der overheid zijn kan, in het economisch leven in te grijpen. De eerste reden is deze, dat de maatschappij, die geen dwingend orgaan heeft, niet tot eenheid kan komen en zich zelf door bandeloosheid in gevaar brengt. Slechts een ordelijke samenleving, ook m economischen zin nu opgevat, kan groeien en bloeien. Kan dus de maatschappij zelf geen orde scheppen, dan moet de overheid die orde aanbrengen. Sterker sreWt dat nog van het recht. De economische samenleving moest zelf recht kunnen doen, maar practisch doet zij dat vaak niet en daarom zal de overheid telkens geroepen zijn, recht te scheppen, ook in economische zaken.

Wil men, dat ik een voorbeeld noem, dan herhaal ik zoo kras mogelijk, dat ik bedrijfsuitoefening door de overheid een van die dingen acht, welke den staat in ernstige mate ondergraven. Sedert jaren reeds maan ik, overal waar men mij maar hooren wil, tegen een ook maar eenigszins uitgebreid overheidsbedrijfswezen, maar hoe langer hoe meer kom ik tot de overtuiging, dat de overheid liefst geen enkel bedrijf moet hebben. De overheid deugt niet voor het bedrijf, maar ook deugt het bedrijf niet voor de overheid. Het bedrijf met zijn arbeiders, die overheidsdienaren, maar tevens kiezers zijn, maakt trouwens het staatsgezag onvrij: hoe minder menschen van de overheid loon trekken, hoe minder onvrij de overheid is.

Ook ten aanzien van de sociale hervormingen mag ik mijn standpunt nu wel voor bekend houden. Kan men aantoonen, dat ergens hervormingen noodig zijn, dan. te het mij wel. Maar principieel moeten de kosten gevonden worden uit hetgeen de ondernemer voor de quadruple alliantie: grondeigenaar — kapitalist — arbeider — ondernemer, in handen krijgt. Laat de maatschappij wanorde en onrecht bestaan, dan moet de overheid ordebrengend en rechtscheppend optreden. En dan moeten uit de staatskas de kosten van het

Sluiten