Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gegevens van verleden, heden en toekomst, dus op eene wijze tot stand gekomen, die recht laat wedervaren aan de wet der continuïteit, die de idee der evolutie beheerscht.

De wetenschappelijke methode toch veronderstelt in de eerste plaats eene verruiming van blik, welke naast het steeds wijder perspektief van nieuwe gegevens, ziet de stabiele faktoren, de eeuwigheidsmomenten, die opgenomen en getransformeerd, toch voor eiken nieuwen bewustzijns-toestand, nog reëele toekomstwaarden bevatten. Een geoefend onderscheidingsvermogen, zal hier gedeeltelijk instinktief, gedeeltelijk door oefening, het bruikbare van het onbruikbare, het wezenlijk onveranderlijke, van het veranderlijke en voorbijgaande weten te onderkennen.

De meest consciëntieuze intellektueele oprechtheid moet hier de beschouwingswijze zuiver houden; nevenbedoelingen van welken aard ook, treden terug voor 'het ééne groote doel, echtheid en waarachtigheid van onderzoek in diénst der waarheid.

Dit is het belang, dat uitgaand boven elk partij -belang, van zelf leert vermijden toe te geven aan die zekere onaangename eigenschap waarvoor de engelsche taal eene aardige, juist zeggende uitdrukking heeft, nl. „Cock-sureness", een soort dogmatisch absolutisme, dat onpartijdigheid van oordeel van te voren uitsluit.

In elk dogmatisch, d. w. z. in elk te letterlijk opgevat geloof, het moge van nog zoo moderne afkomst zijn, schuilt nog: de primitieve opvatting eener zich opdringende autoriteit, in onderscheid met het zich zelf veroverde, op zich zelf steunende inzicht, en de dwang eener alleen zaligmakende leer, in onderscheid met het besef der betrekkelijkheid van elke gevonden waarheid en de daaruit afgeleide stelling; daarmede verbonden, eene neiging tot verstijving, tot stilstand tegenover eene zich steeds voortbewegende en transformeerende werkelijkheid.

Niet alleen in de re-aktie, die terug dringt naar het verleden, maar ook in de tegenpartij, die zijn heil vastklinkt aan één bepaald leerstuk schuilt orthodoxie van de kortzichtigste soort.

Juist door deze telkens weêr bovenkomende neiging tot dogmatiseeren, tot zich bepalen bij, en vastklemmen aan ééne zijde der kwestie, werd het mogelijk zoo geheel en voor zóó langen tijd in de Natuur over het hoofd te zien haar eigenlijke welbron van ontwikkeling en macht; de psychisch-geestelijke energieën, in welke

Sluiten