Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

lijkheid roemt: „als de kunst der keuze, die motieven uitzoekt en schikt tot een ideaal geheel van handeling en daden."

Reeds in dezen kring van dichters en schrijvers vinden wij den oorsprong van alle religie gezocht in het subjectief-menschelijke, in de psychisch-geestelijke voorstelling der dingen. Zuivering, heiliging, volmaking der menschelijke natuur, dus karaktervorming, d. i. ethische opvoeding, werd als het wichtigst deel der religie beschouwd.

Het bewustzijn was levendig, dat de mensch in zichzelf den goddelijken kiem draagt, die Deugd kan voortbrengen, en daarmede de verantwoordelijkheid gewekt om dezen toestand door eigen inspaninng te naderen. Alzoo ethiek van het zuiverste gehalte.

Schelling's jubelkreet: „Komnrt her zur Rhysik und erkenme das „Ewige" geeft eene voorstelling der religieuze gezindheid, mogelijk alleen bij eene natuurwetenschappelijke ontwikkeling, zooals die boven raeds werd aangegeven.

Vooral ook bij deze romantici, echte kunstenaarsnaturen als zij waren, het besef, dat niets goddelijker is dan de Natuur, het Leven, de volle werkelijkheid, maar deze gezien, geïnterpreteerd in haar Geheel, en daardoor in de mogelijkheid van zegepraal van het hoogere over het lagere, het bewuste over het onredelijk-onwillekeurige; het geloof dus aan eene gradueele stijging (algemeene evolutie) naar hoogere bestaansvormen, in eene menschelijke natuur, die door hare eigene begeerten en behoeften gedreven, door een groot verlangen voortgestuwd, tot uitbeelding, tot schepping komt der Ideeën en Idealen, die hare eigene persoonlijkheid en haar maatschappelijk milieu zullen verlossen en hervormen.

Dit formatie-, dit scheppings-vermogén is de hoogste, de geheel éénige, de onderscheidende gave der menschheid. Het is de eenheid, de gemeenschappelijke welbron, waarin elk menschelijk streven haar uiting vindt.

Waar dit innerlijk vermogen, deze aanleg, verloochend wordt, of ook maar gering geschat, daar is troosteloozè onvruchtbaarheid, daar is de springveer van het Leven verlamd. Waar het verkeerd gezocht, gedacht wordt buiten den samenhang, den natuurlijken gang der dingen, in hemelsche, ongenaakbare sfeeren, losgemaakt van de aarde, daar is onvastheid, onzekerheid, een machteloos

Sluiten