Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Onder den ban van een verkeerd begrepen naturalisme zijn in onzen modernen tijd de psychisch-geestelijke faktoren in individueel' em sociaal leven veel te lang beschouwd als: „eene quantité négligeable", een dwaling, waarvoor in alle levenskringen, op elk gebied, van voorwaarts-streving, reeds zwaar is geboet.

Zelfs in het historisch materialisme der sociaal-demokratie, dat met de maatschappelijk-ekonomische, dus menschelijke verhoudingen, als grondslag zijner beschouwingen, een groote stap voorwaarts beduidt, bleef nog een te kort, een ledig, dat moet worden aangevuld.

In de partij zelve werd dit feit het duidelijkst erkend door Joseph Dietzgen, bij wien wij het rechte begrip aantreffen1: „Einer ebenso geistige, wie ökonomische Revolution" en van: „Die Wissenschaft vorn menschlichen Geiste als Naturwissenschaft." Een inzicht, dat vanzelf voert tot het immanent-ideaHsme, dat met zijne aanneming eener psychisch-geestelijke, zoowel als physisch-materieele evolutie de aandacht vestigt op den invloed van den natuurlijken geest, op de geheele menschelijke psyche, en daarmede eerst recht voorbereidt de mogelijkheid eener volledig-monistische levensbeschouwing.

Deze opvatting is niet een burgelijk of proletarisch klassenvooroordeel, maar het inzicht, dat boven tijdelijke worsteling uit, voelt de tijds-nooden in hunne veelvoudigheid van psychischphysische geaardheid, met welke zeer direkt rekening moet worden gehouden, juist om de Bevrijding van den Arbeid, dat heilig doel, op zijn snelst en zekerst na te streven. Hier is niet aan het woord de afgesleten, vage ideologie van den „bourgeois satisfait" die in zijn slappe luxe ingedommeld is, maar het levend, het werkelijkheids-, het immanent-idealisme van den dieper aangelegden dóór-denkenden hervormer: van hen, die onder alle uiterlijk tumult, onder den verwarden chaos der ingrijpende omwentelingen gewaar worden, voelen: eén nieuw stadium van menschelijke bewustwording, dat uit de geschiedkundige evolutie, uit de omstandigheden geboren, in den mensch doorworsteld, gecrystalliseerd, eindelijk met de stuwkracht eener onstilbare behoefte, van een onstuimig verlangen zich laat gelden, en dringt naar uitstorting in vernieuwde ideeën, idealen, levensvormen voor individu en samenleving.

Sluiten