Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

In het bovengenoemde voorbeeld van den dichter en de kerkklokken zou zonder ontleding van het verschijnsel het oordeel van den man onbegrijpelijk zijn geweest of op zijn best verklaard zijn uit „slecht humeur", „prikkelbaarheid" of eenige andere niet afdoende oorzaak. Echter bleek dat oordeel het gevolg te zijn van zeer bepaalde antecedenten.

De uitstraling van een complexwerking behoeft zich overigens niet te beperken tot het eigenlijke domein van het complex, ook al nemen we dit zeer ruim. In de psychopathologie is een begrip ingevoerd, dat als „flotteerende angst" is betiteld om daarmee aan te geven, dat de angst van den lijder zich kan vasthechten aan allerlei indrukken en gebeurtenissen, ook al zijn deze van nog zoo gewonen en onschuldigen aard. Als analogon daarvan zouden we van een „flotteerende prikkelbaarheid" kunnen spreken, teneinde aan te duiden, dat een bepaalde stemmingstoestand — in casu de prikkelbaarheid — den vorm bepaalt van de reactie op prikkels, voor wie die vorm niet adaequaat is. Dit ondervindt b.v. de kantoorklerk, die om allerlei nietigheden onevenredig hevige standjes krijgt van zijn patroon en deze standjes met een: „zeker ruzie met zijn vrouw gehad" of iets dergelijks door het aannemen eener complexwerking tracht te verklaren.

Als pendant dezer flotteerende prikkelbaarheid kan de „rozige luim" worden aangemerkt. Dezelfde dingen en ervaringen schijnen ons al naar onze stemming geheel verschillend toe. Het gevoel wisselt niet met de nieuwe voorstellingen en indrukken, maar breidt zich als het ware daarover uit ook al staan ze in geen verband met de causale = de gevoelverwekkende.

Volgens Ebbinghaus is de gebondenheid der gevoelens aan gewaarwordingen en voorstellingen een vrije; op een grauwen winterdag lijken ons alle dingen „grauw", op een mooien lentedag voelt men in alles het „zonnige".

In het voorafgaande zagen we le dat de processen ook in den normalen geest ten deele het gevolg zijn van oorzaken of „complexen", van welker werkzaamheid het individu zelf geheel onbewust kan zijn;

Sluiten