Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Een dergelijk proces speelt zich evenwel niet af zonder tweespalt en strijd tusschen de beide innig-ineengeweven werelden van dierlijk instinct en bewust willen. Ondanks den besten wil van de wereld blijven wij vaak in de netten van den dwang nog dermate bevangen, dat zelfs, wanneer de wil als overwinnaar uit den strijd tusschen dierlijk instinkt en menschelijk zelfbewustzijn te voorschijn treedt, we nog zooiets als berouw gevoelen over de verloochening van ons dierlijk instinct en er een zekere gewaarwording van schuldbesef in ons opkomt, als zouden we tegen onze natuur gezondigd hebben.

Zoo vat de enkeling den persoonlijken strijd tusschen de natuur, welke hem ten deel gevallen is en de cultuur, die hij naar goeddunken mag inrichten, min of meer bewust op en hij voelt zich, door de gave tot ontwikkeling van zich zelf en zijn nakomelingschap, in staat tot het volbrengen van de hoogste prestaties op dat gebied.

We zien dat de natuur voor den verwoeden strijd, die noodig is om van het dierlijk instinct te geraken tot het menschelijk zelfbewustzijn, krachten heeft opgespaard. De opstijgende dierenreeks getuigt op meer dan één plaats van deze krachtsbesparing.

In de onbewuste dierlijke phase der ontogenese wordt deze besparing tot stand gebracht door een verkorten van sommige en een overspringen van andere trappen van ontwikkeling.

Het mag dan ook geen verwondering baren, dat de mensch, ook wat het bewuste — aan zijn willekeur overgelaten — deel zijner ontwikkeling betreft, er eveneens naar streeft te ontdekken, welk deel van den organischen ontwikkelingsarbeid gemist kan worden.

Zoo streeft de mensch in dezelfde richting als de natuur en volgt haar navolgenswaardig voorbeeld, hetzij dat hij een deel der genoemde taak achterwege laat, hetzij dat hij die op de schouders van anderen afwentelt. Het gemeenschappe-. lijk doel van al deze pogingen toch is krachten vrij te maken voor het vervolmaken van het geestelijk deel zijner ontwikkeling, dat hem, als drager der moderne beschaving, het

Sluiten