Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Groot-Nederland 1920 Boek bespreking Carry van Bruggen.Prometheus.

Bijdrage tot de ontwikkelingsgeschiedenis van het individualisme in de literatuur 1919,

Botterdam Nijgh em van Ditmar.

Men kan in het algemeen zeggen,dat de letterkundige en wijsgeerige kritiek van dezen tijd te fragmentarisch en daarom ontoereikend is.Weliswaar bezitten wij tallooze monographèeen over denkers en schrijvers.studies over cultuurproblemen van allerlei aard,essays over de meestuit eenloopende levensvragen, maar al deze onderzoekingen en verhandelingen zijn te gedetailleerd en te

gespecialiseerd.

Zij geven tallooze belangwekkende bijzonderheden,maar openen steeds zelden vergezichten en peilen meestal geen groote diepten,zij beperken zich tot het beschouwen van enkele geïsoleerde persoonlijkheden,stroomingen en versehilnselen.Qp deze wijze scheen het langzamerhand.zoowel voor den geleerde als voor den belangstellenden leek,onmogelijk in de overstelpende massa speciale onderzoekingen de waarlijk essentieele problemen en de groote lijnen in de geschiedenis des geestes te onderkennenjalle synthese scheen te falen en biina niemand waagde het nog naar de eenheid in alle verscheiden te zoeken.Zoo is

?J\ 5 VeS1fr!n,d?t^ïi,j1 heden *en daSe S@en samenvattende .monumentale werken op het gebied der letterkunde of wijsbegeertebezitten en het is ongetwiifeld niet de geringste verdienste van het bovengenoemde werk van Carry van Bruggen dat zij weer heeft getracM^lles de groote lijnen te zien en naar de synthese te zoeken,zonder zich door liet verwijt te laten weerhouden,"oppervlakkig" onvolledig" dus "onwetenschappelijk" te zijn.Al moge het werk van Carry van Bruggen volstrekt niet aan de eischen der exacte wetenschappen Ikheid vpldoen.wijl het noch"volledig" noch "gedocumenteerd" is .het is er niet minder om.De schrijfster heeft in haar boek een der meest essentieele levensproblemen tot veld van onzerzoek gekozen:n.1. het probleem van de beteekenis der oersoonli.ikheid in hst woftes ri»y> ««ifAri^r—^v» j,, , , 7

av- , . x . 7 : .. . •"«""«.«ijj.wv/j.xiiö *zxx v«x-w«^«iij.xj icing van nee

Absolute,dat zich uit in het conflict tusschen Collectiviteit en Individu, tusschen Macht en Recht,een conflict dat gesymboliseerd wordt in den eeuwigen strijd tusschen Prometheus en Jupiter.De schrijfster heeft nagegaan hoe de eenheid zich zelf verliezend,en verstarrend in hetconservatisme.dat zich in velerlei instincten als dogmatisme,uniformiteitsgevoel,autoriteits aanbidding doet kennen, die verloren Eenheid weer wil terug vinden in de Persoonlijkheid als twijfel,negatie,opstandigheid,kortom in het revolutionaire sentimens. pe zelfontvlieding van het Absolute en de collectiviteit vindt zijn projectie . J®.J^Pftf^aanbidding en verheerlijking Het conflict tusschen autoriteit en Kritiek,tusschen de aanvaarding der onomstootelijke waarheid en de twiifel Sono?SZf £&^heid Iindt Projectie in het Prometheus symbool.

De schrijfster heeft nu nagegaan,hoe dit eeuwige conflict tusschen Jupiter tn ,?^e, eus zloh openbaart in de geestelijke geschiedenis van Europa vanaf de Middeleeuwen tot dezen tijd Met haar scherp kritisch-ontledend vernuft met haar synthetisch-opbouwende geest en schier verbijsterende kennis, dié zich haatt nimmer tevreden stelt met surrogaten,maar bijna steeds tot de oorspronkelijke bronnen doordringt heeft Carry van BrueZan ana

eenpewonaerenswaarüig,ja grootsch werk geschreven.dat naar ik meen in de ZZschiedenis der letterkunde zijn gelijke niet heefi^iaSer is er tot nog tof een soortgelijke onderzoek op zulk een breede basis opgezet en op zulke oorspronkelijke wijze uitgevoerd.Het is hier natuurlijk ondoenlilk een overzicht van den overweldigen mijkdom van dit boek weer te geven. overzicht P?pv1fir dea goeden xigm zin van het woord,heeft de schrijfster getracht Ia Tt^^J^}1® ^ertollige geleerdheidsvertoon.Haar betoogtrant is helder,haar schrijfwijze boeiend,ja soms meesleepend,hoewel de schriifster vaak te veel uitwijds en in herhalingen vervalt.Zij staat met haar soepelen geest en haar scherp onderscheidingsvermogen schijnbaar nuchter en onbewogen

hfSiï^^^v0nderWfr?^et li^kt»of ai3 eea P^idooi voor Prometheus zolder hartstochtelijke overtuiging en met weifelende terug houding geeft,of zil alle facties en dogma's doorschouwend,alle dwalingen der menschheid beseffend.met suprème gelatenheid de tragecomedie van het menschel!jk denken en streven ontleedt en beschrijft.

Sluiten