Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

1 naar het proces der kennisvorming, naar de wijze, waarop het denken

zich aan zijn object aanpast. Aanvankelijk naar de juiste methode zoekende, wordt zij gaandeweg: theorie der kennis. Zij begint met te vragen naar de wegen, die tot de kennis leiden; zij eindigt met te vragen naar de grenzen der kennis. Juist dat steeds voortgezet onderzoek naar de gronden, de wegen en de grenzen der kennis doet ten slotte de vraag opkomen, of de metaphysica eigenlijk wel recht van bestaan heeft; met andere woorden: of aan de wijsbegeerte wel een eigen object van onderzoek mag worden toegewezen; of er voor haar naast de bijzondere vakwetenschappen nog wel een .eigen plaats behoeft te worden ingeruimd.

Twijfel aan het bestaansrecht der philosophie is het negatieve resultaat, dat tegen het einde der achttiende eeuw is bereikt. Het menschelijk kenvermogen, — aïdus wordt geoordeeld, — is niet bij machte tot den diepsten grond der dingen door te dringen, de laatste gronden, waarop de kennis rust, bloot te leggen. Zinnelijkheid en gezond verstand schijnen het laatste woord te zullen hebben.

Doch de wijsbegeerte is maar schijndood; zij herleeft weer. Het onderzoek, dat tot de slotsom had geleid, dat wijsbegeerte, die methaphysica wilde zijn, geen reden van bestaan had, datzelfde onderzoek opende een nieuw terrein van wetenschap, dat aanspraak had op een eigen naam. Alles mocht door de vakwetenschappen

in beslag genomen zijn, zoodat er voor de wijsbegeerte niets scheen over te blijven, het feit, dat die vakwetenschappen er waren met de pretensie van waarheid te produceeren, was een feit, dat verklaring vorderde. Aldus ontstond een nieuwe wijsbegeerte; een wetenschap, W het bestaansrecht van alle afzonderlijke JKelenschappen tracht te onderzoeken. Daarmede was de wijsbegeerte „Wissenschaftslehre" geworden. Zij was niet meer de leer aangaande fieTnêelal; evenmin was zij „levensleer" of „levenswijsheid", of universeele wetenschap. Zij was geworden: leer aangaande het weten; geen metaphysica aangaande dedjngen; maar metaphysica van het menschelijk weten. Resumeerende kunnen wij derhalve in de geschiedenis der wijs-

Jahsbm. Geschiedenis der Wijsbegeerte. a

Sluiten