Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

nationalist, geen aanbidder van de abstracte logica; maar een diep religieus, vurig gemoed, vervuld van een sterk besef van de beteekenis en de waarde der instinctieve en mystieke elementen in den godsdienst, zooals zij met het spontaan geweld, dat slechts de

goddelijke inspiratie vermag te verleenen, in de uitspraken van profeten en zieners openbaar worden.

; Heraklitus weet, dat de waarheid in de diepte ligt. Noch de I Bannelijke waarneming, al moge zij onontbeerlijk zijn, noch de veeli heid van weten stelt ons in staat die diepte te peilen. Geloof en hoop alleen zijn de sterke vleugels, die ons naar het rijk der kennis ■rannen dragen. „De natuur," aldus drukt hij het uit, „schept er j behagen in zich te verbergen." — „Wie niet hoopt, zal het onverjj hoopte niet vinden; want het is onnaspeurlijk en ontoegankelijk." — jj „Ongeloof is de oorzaak, waarom het goddelijke zich grootendeels (i aan ons kennen onttrekt."

Wanneer de menschelijke geest, gedragen door de vleugelen van | geloof en hoop, opgevoerd wordt naar het rijk der waarheid, dan 1 worden hem tot zijn verbazing drie dingen te aanschouwen gegeven: de eenheid van het heelal, het eeuwig worden en de onverbrekelijke I wetmatigheid van het wereldgebeuren.

De wereld is één. De vele dingen, die wij zintuiglijk waarnemen, I zijn slechts de veranderlijke openbaringsvormen van één en hetzelfde I 'levensprinciep. Heraklitus noemt dat princiep „vuur". Wellicht doet § hij dat onder den invloed van den Perzischen vuurdienst, die herft I ongetwijfeld bekend is geweest, doch welks duaüsme hij volkomen ■jfoverwint. In het „eeuwiglevende", met rede begaafde vuur zijn stof I en geest een nog ongescheiden eenheid. Dat vuur is wijsheid, is .wereldwet, is Zeus zelf, wiens naam niets anders beteekent dan de i „levende". Die wereldwet ontvouwt zich in eene eeuwige opvolging van telkens wederkeerende Aeonen, of wereldperioden; het vuur wordt, benedenwaarts gaande, achtereenvolgens lucht, water, aarde; om dan, opwaarts gaande, den omgekeerden gang~dooV te maken en dus weer louter „vuur" te worden. Zoo is alles besloten binnen den iskring eener eeuwige wisseling. Heraklitus kwam tot het inzicht, dat

Jansen. Geschiedenis der Wijsbegeerte.

Sluiten