Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

spotzucht, maar had haar oorsprong in een ernstige overtuiging; zij hield ten nauwste verband met zijn wijsgeerige godsvoorstelling.

Zooals in veel later dagen de edele kwaker William Penn, door ethisqhe en godsdienstige beweegredenen gedreven, hetoude Engeland verliet, om in de nieuwe wereld een plekje te vinden, waar hij en de zijnen, verlost van allen gewetensdwang, hun geloof naar de inspraak van hun hart konden belijden, en aldaar Philadelphia, de stad der broederliefde, stichtte, zoo doolde Xenophanes door alle Grieksche landen, op den zoek naar een oord, waar hij vrij kon ademhalen, zonder den druk der Perzische overheersching te gevoelen en zonder gebonden te zijn aan overleveringen, gewoonten en gebruiken, die hij niet langer vermocht te eerbiedigen, omdat zij samenhingen met algemeen gehuldigde voorstellingen aangaande de godheid en de wereld, waarmede hij gebroken had. Zoo werd Elea een soort van Grieksch Philadelphia, een toevluchtsoord voor eene philosophische broedergemeente.

Deze gemeente, — ook dit heeft zij met de zooeven genoemde kwakers gemeen ! — vertoont een sterk sprekenden demoeratischen trek. Bij den aristocraat Heraklitus zijn alle dingen^ono^jhoudeHjk aan verandering onderworpen; nergens wordt gelijkheid aangetroffen ; overal vertoont zich de grootste verscheidenheid; de eeuwige veranderlijkheid, het eeuwige worden, maakt den grond der verschijnselen uit. De democraat Xenophanes zoekt jaren lang rusteloos en onvermoeid, totdat hij ten leste de onwankelbare eenheid en onveranderlijkheid vindt, waardoor alle dingen gedragen worden en waarin zijn denken tot rust komt.

Het middelpunt van zijn wijsgeerig denken is zijn pantheistisch godsbegrip. Bij hem vallen alle menschelijke en individualiseerende omhulsels weg, die het wezen der godheid bedekken en verbergen. God is voor hem onpersoonlijk, geheel en al één met het heelal, dat hij zich. voorstelt in de gedaante van een bol, het symbool der volmaaktheid. „Homerus en Hesiodus hebben allerlei aan de godheid toegeschreven, wat bij de menschen voor schande geldt, zooals diefstal, echtbreuk en bedriegerij." Daarmede is de ethiek,

Sluiten