Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

De wijsbegeerte van Parmenides doet een krachtige poging, om de rechten van het denken tegenover de zinnelijke waarneming te handhaven; maar daarmede doet zij een bedenkelijke scheur ontstaan in de eenheid van het intellect. Want ook de zintuiglijke waarneming komt zonder denkbetoon niet tot stand en dus wordt het intellect bij Parmenides in twee functies gesplitst, te weten in waarneming en logisch denken, en aan dit laatste wordt de alleenheerschappij toegewezen ten koste van de eerste. Hoewel zelf monist van den zuiversten bloede, is het juist Parmenides die met zijn logische verwerping van de zinnelijk waarneembare wereld een dualistisch element in de wijsbegeerte brengt, dat wij later bij Plato op nieuw zullen ontmoeten. Zijne totale negatie van de wereld der verschijnselen bleek, zonder meer, op den duur onhoudbaar. Immers rustte tengevolge van die negatie op hem de bewijslast van aan te toonen, hoe redelijkerwijze de illusie kan ontstaan, dat die schijnwereld, die inderdaad niet bestond, toch aanwezig was. Dit bewijs bleef hij schuldig; en daarom moest wel al wat leven was, doodvriezen in de ijskoude abstractie van het absoluut Al-ééne, dat volstrekt niet bij machte is om de werkelijke wereld, dat is de wereld, waarin wij leven en ons bewegen, te verklaren. Het stelsel van Parmenides kan ons leeren, hoe onmogelijk het is een wijsgeerig systeem te bouwen op louter begripsspeculatie en met volkomen uitschakeling van alle ervarings- en aanschouwingselementen, die door de zintuiglijke waarneming als kennismateriaal worden aangeboden. Als later bij Sokrates de wijsbegeerte welbewust aan de natuur den rug toekeert, en Plato de zichtbare natuur ondergeschikt maakt aan de wereld der ideeën, dan hebben we daarin een nawerking te zien van Parmenides en we behoeven ons dan ook niet te verwonderen, dat Plato verhaalt van een ontmoeting, die tusschen den jongen Sokrates en den grijzen wijsgeer van Elea zou hebben plaats gehad.

De derde vertegenwoordiger der Eleatische gemeente is Zeno (geb. 495 v. Chr.). Ook hij is democraat tot in hart en nieren en hij wordt martelaar van de zaak, die hij voorstaat. Hij wil

Sluiten