Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Perikles en Aspasia de fiolen van haar bijtendsten spot uit te gieten. Perikles trachtte niet dit te verhinderen; hij wilde liever op het theater die excessen van de vrijheid toelaten, dan door maatregelen van censuur de vrijheid zelf beteugelen en belemmeren. Weldra echter werd bij volksbesluit verboden, om priesters en aristocraten in het openbaar te belasteren en te bespotten en zij, die dit besluit doordreven, vormden de reactionaire coalitie, die later Anaxagoras en Phidias en weldra ook Sokrates ten val bracht. De voüg van Anaxagoras moest het op den duur afleggen tegen de macht van traditie en eigenbelang.

Maar ook die vetig zelf bevatte de kiemen van verderf en ontbinding. De rede vermag een eenheidsbeginsel te zijn, zoolang in 'de met rede begaafde individuën machtige impulsies en gelijkheid van belangen de overhand hebben. Zonder dat is de voüg van den wijsgeer een in de lucht hangende abstractie. In de werkelijkheid heeft ieder individu zijn eigen rede en indien in de maatschappelijke samenleving aan de rede de opperste leiding wordt toegekend, waarom zou dan ook niet iedereen het recht hebben zijn eigen rede voor de betrouwbaarste leidsvrouw te houden en te trachten, een ander langs den weg der overreding tot zijn gevoelen over te halen ? Op die wijze ontstaat uit de voüg van Anaxagoras de sophistiek. Zij loochent, dat er een algemeen geldende redelijke waarheid is, voor welker gezag ieder zou hebben te buigen. Zij beschouwt den wijsgeer als een rhetor, die niet wil overtuigen maar overreden. In de volksvergadering heeft hij den meesten invloed, die de overredingskunst het best verstaat. Die kunst wordt het almachtige middel om Zijne Majesteit den Demos te beheerschen en te bewerken en hem aan het persoonlijk eigenbelang dienstbaar te maken, zonder dat hij dat zelf inziet.

Hij, die die kunst meester is, heeft de grootste macht en die haar aan anderen kan onderwijzen, wordt goed beloond. Zoo wordt de beoefening van sophistiek en rhetorica een winstgevend bedrijf; zij leert den mensch, achter den sterksten schijn van redelijkheid de grootste onredelijkheid te verbergen.

Sluiten