Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

democratie geweest. Als redenaar heeft hij triomfen behaald, die hunsgelijke niet vinden in heel de geschiedenis. Maar ook hij was bij slot van rekening- een rhetor, die trachtte te overreden, in plaats van te overtuigen en die door het wekken van een oogenblikkelijk effect zijn naaste doel trachtte te bereiken. Toen het wijsgeerig gehalte uit deze redenaarskunst verdween en men niet meer het welzijn en de grootheid des vaderlands beoogde, doch persoonlijk of partijbelang zocht te dienen, groef dezelfde rhetorica, die den demos in het aanzijn had geroepen, voor dien demos het graf, waarin hij werd begraven om nooit weer op te staan.

Het oordeel, dat in later eeuwen over de Sophisten we.rd geveld, is van de dagen van Plato af doorgaans alles behalve gunstig geweest. Goethe noemt den duivel een leugenaar, een sophist en in ons hedendaagsch spraakgebruik heeft die naam nog altijd een ongunstigen bijsmaak. De invloed der sophisten is voor den loop van zaken in Athene en voor de beschaving in het algemeen noodlottig geworden. Door de rhetorica te misbruiken en te leeren misbruiken, hebben de sophisten de zelfstandigheid van het denken aan banden gelegd en aan de waarachtig zedelijke vrijheid, die op eigen overtuiging steunt, den doodsteek toegebracht. Sedert is de sophistiek het machtigste wapen aller demagogen geweest van vroeger en van later tijd, en wij behoeven slechts te herinneren aan hetgeen ook in onze dagen in verkiezings-periodes op politieke partijvergaderingen te vernemen valt, of in de parlementen, wanneer de redenaar „voor de tribune" spreekt, of in de pers, wanneer het om de macht van de partij gaat, die men voorstaat, om in te zien, dat de sophistiek nog altijd welig tiert. Ook hebben onze hedendaagsche sophisten met hun Grieksch prototype de eigenschap gemeen, dat zij zich voor het leveren van hun wijsheid, als of het een of ander handelsartikel ware, behoorlijk laten betalen. Wat de vóór-sokratische wijsgeeren aan wijsheid hadden te bieden, zij hadden het ontvangen om niet en zij gaven het om niet. De sophisten daarentegen dreven handel in wijsheid en wetenschap, als een geldswaardig artikel, dat, met beleid omgezet, aanzienlijke reëele winsten kon opleveren.

Sluiten