Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

behartiging van de staatszaken zullen wijden; en als men hem dan vraagt, waarom hij zich van alle politieke bemoeiingen onthoudt, dan antwoordt hij: ik kan dat niet nadrukkelijker doen dan door, zooveel mij mogelijk is, jonge menschen tot practische staatsburgers op te leiden. Ook heeft Sokrates de zedelijke beteekenis van den arbeid in het licht gesteld en vooral mag niet verzwegen worden, hoe hij de vriendschap niet alleen geprezen, maar ook geadeld heeft, die hij, in strijd met de toenmaals dienaangaande heerschende begrippen, van alle zinnelijke elementen heeft trachten te bevrijden en op te heffen tot een zuiver geestelijke betrekking tusschen menschen en menschen.

Wel is waar komt somwijlen bij Sokrates een meer plompe, ongeestelijke vorm van het utilitarisme voor den dag. Volgens Xenophon zou hij zelfs geleerd hebben, dat men zijn vrienden goed, en zijn vijanden kwaad moet doen. Plato echter geeft het tegendeel te kennen.

Sokrates wilde niet weten van eenig theologisch stelsel; maar toch heeft bij hem de moraal een achtergrond van zeer bepaalde godsdienstige overtuigingen, die aan zijne ethische opvattingen eén hoogere wijding verkenen. Hij gelooft vast, dat de goden regeeren en dat zij op een bepaalde wijze regeeren. De goden weten alles, zien alles, hooren alles, zorgen voor alles, — tot de goden moet men bidden, niet om allerlei bijzondere dingen, maar dat zij zullen schenken, wat goed is; want alleen de goden weten, wat goed is. Deze gedachte, dat de goden alles zien, ook de slechte en onrechtvaardige daden der menschen, ja zelfs de goede en slechte beweegredenen, die tot die daden leiden, verleent een nieuw ethisch motief aan het zedelijk handelen.

Sokrates is de eerste wijsgeer geweest, die beproefd heeft, de ethische vraagstukken wetenschappelijk te behandelen en die derhalve beschouwd verdient te worden als een voorlooper op het gebied der moraal-philosophie. Een afgerond wetenschappelijk ethisch stelsel heeft hij echter niet geleverd. Daarvoor was hij te weinig abstractsystematisch denker, te veel de man van het practisch handelen.

Sluiten