Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in plaats van een artistieke en intellectueele werking. Zij loochent het bestaan van den mensch als soort, met onverandelijke, essentiëele eigenschappen, en stelt daarvoor in de plaats een individu, dat plotseling tot de gewervelde dieren gaat behooren, doordat op zeker oogenblik de tot nog toe onverdeelde wervelkolom gaat breken. Op die manier kan uit alles alles worden! Dan wordt het proces der wereldontwikkeling uitsluitend beheerscht door van buiten toetredende, toevallige oorzaken en kan niemand gissen, welk een avontuurlijke toekomst voor het heelal is weggelegd. Aristoteles is overtuigd dat datzelfde heelal door een alwijzen, algoeden Maker in het aanzien is geroepen, die naar een te voren beraamd bestek heeft gearbeid. De essentiëele oorzaak van het ontstaan van een godenbeeld is niet in het marmerblok gelegen en in hetge.en er toevalligerwijze mee zal gebeuren; maar die oorzaak ligt in de artistieke gedachte van den kunstenaar, die door zijne doeltreffende bewerking van het marmer tot openbaring zal komen.

Aristoteles' wereldbeschouwing is derhalve teleologisch, doelstellend, en dientengevolge optimistisch Wie overtuigd is, dat bij nauwgezette waarneming één grootsch plan openbaar wordt, volgens hetwelk het heelal is ingericht en toebereid, hij gelooft aan een goddelijk wereldbestuur, aan het bestaan eener goddelijke wijsheid, almacht en goedheid, welker arbeid op geen mislukking kan uitloopen. De wereld, zooals zij is, is een goede wereld; althans zou geen betere wereld denkbaar zijn. Stuiten wij op onvolmaaktheid en disharmonie, dan ligt dat aan onze menschelijke kortzichtigheid, aan ons gebrek aan inzicht in het plan van den wereldformeerder. Hoe dieper ons verstand in de geheimen van dat plan vermag door te dringen, hoe meer wij zullen beseffen, dat hetgeen ons aanvankelijk onvolmaakt en onharmonisch voorkwam, een noodzakelijk bestanddeel van het wereldplan uitmaakt en dus als redelijk, schoon en goed behoort te worden gewaardeerd. Aristoteles zou ongetwijfeld hebben beaamd, wat een Leibnitz later als slotsom van alle wijsgeerig denken verkondigde: tout est pour le mieux dans le meilleur des mondes possibles."

Sluiten