Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

mystieke po√ęzie van Plotinus' wijsgeerige gedachten. Toch bestaat naar mijn meening tusschen die beiden een zeer groote verwantschap. De skepticus betoogt, dat het discursieve, begripmatige denken een ontoereikend werktuig is om de absolute waarheid te vinden en in zijn hopeloosheid laat hij daarom het denken varen. Het Nieuw-Platonisme beaamt het skeptische resultaat, doch daarin berust het niet. Het zoekt en vindt een nieuwen, tot nog toe nagenoeg onbekenden weg om L tot de absolute waarheid te komen, en die weg is de mystieke ekstase.

Het Nieuw-Platonisme is het eerste wijsgeerig stelsel, dat het beginsel van het spiritualisme consequent doorvoert. Al wat bestaat is geest, ziel, leven in onderscheiden trappen en graden. Het is een stelsel van godsdienstige metaphysica en Plotinus schonk in dat stelsel aan zijn tijd, wat die tijd zocht: namelijk eene theologie, die dienen kon om de Grieksche mythologie te steunen, te verdedigen, te rechtvaardigen. Dat stelsel schonk in zoo groote mate bevrediging, dat met zijn optreden nagenoeg alle andere stelsels hunne beteekenis dreigden te verliezen en op den achtergrond traden. Zijn stelsel is eene theologie, gevestigd op de basis van het Hellenisme.

In dat stelsel trad dat Hellenisme in het strijdperk des geestes met het jonge christendom en die strijd is gevoerd tot het bitter einde toe. Dat christendom heeft overwonnen; want het had aan zijn zijde de jeugd en de toekomst.

Doch het Nieuw-Platonisme, ofschoon overwonnen, bleef, na de nederlaag, machtig nawerken; want het bevatte menige onvergankelijke kern van Waarheid die aanvankelijk door zijn tegenstander maar al te zeer werd voorbijgezien en veronachtzaamd. Die nawerking valt reeds te bespeuren bij een christelijk denker als Augustinus en vertoont zich, de eeuwen door, bij de mystieken van vroeger en later tijd, tot in onze dagen toe. Aldus wordt bevestigd de waarheid van het woord der aloude Joodsche wijsheid, dat er niets nieuws is onder de zon.

Sluiten