Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

opleving. Toen vaardigde Leo XIII uit de encycliek Rerum novarum, wier opstuwende sociale golfslag ook Neerland beroerde, en Dr. Schaepman inspireerde om in forsche taal te prediken den grondtoon van het Pauselijk schrijven: „Heeft de arbeider gezondigd: daar is roekeloos en mateloos gezondigd tegen hem, en die zonde moet worden geboet en hersteld, of zij zal onder de donderslagen van Gods oordeel worden gewroken".

Rerum novarum, — onder den indruk van gansch nieuwe dingen, van het streven naar nieuwe toestanden, schreef de „arbeiders-paus" zijn aangrijpende roepstem. Nieuwe dingen hielden de aandacht der op het eerste Sociaal Congres vergaderden gespannen en deden de mannen van christelijk-protestantschen huize destijds de handen ineenslaan.

Nu sinds dien meer dan het vierde eener eeuw voorbijging en met verbijsterende snelheid zich de gebeurtenissen voltrekken, voegt een oogenblik van beraad, waarin wordt nagespeurd, in welke gestalte zich het moderne maatschappelijke leven ontplooit en welke eischen het stelt.

Wat is het karakteristieke van onze eeuw? Wat geeft haar een eigen stempel, waardoor zij zich in economisch opzicht onderscheidt van vroegere perioden?

Moeilijk is de beantwoording dezer vraag; geen indeeling der economische geschiedenis werd voorgesteld of van allen kant kwam de critiek, die de onhoudbaarheid van het gekozen criterium aantoonde. Friedrich List stelde naar de wijze van voortbrenging zijn classificatie op, die hem deed onderscheiden vijf stadiën: de periode van jacht en visscherij, van veeteelt, van landbouw, de agricultuurmanufactuur-periode en eindelijk het agrieultuur-manufactuur- handelstijdvak. Tegen de zwaarwichtige bezwaren der nauwkeurige geschiedvorschers was zijn leer niet bestand en Hildebrand meende veel veiliger weg te betreden, toen hij, in de wijze van ruü het onderscheid zoekend, het economisch gebeuren resoluut in drie tijdvakken sneed: de Ma<M«w-huishouding met haar ruil van waar tegen waar, de geld- en credietfhuishouding. Ook hij bleek een dwaalweg te bewandelen en welhaast scheen de rust te zijn gevonden, toen Bücher en Schmoller, zich.aansluitend bij de indeeling der historie in oudheid, middeleeuwen en nieuwen tijd, door v#n gesloten familiehuishouding, stads- en uoZ&s-huishouding te gewagen, meenden het geheimnis te hebben ontsluierd.

Weer kwamen nog wijzeren die het wijze wegredeneerden. W e r n e r Sombart in zijn schitterend-boeienden schrijftrant eischte alle aandacht voor het kapitalisme op. Naar zijn voorgaan oordeelen y$en dat met het woord „kapitalistisch" het karakteristieke der

Sluiten