Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Eindelijk nog één moment, waarvan voor Let overheidsbedrijf winst verwacht wordt. Oorlogsbenauwdheid zette de sfeer der staatsbemoeiing beduidend uit. De voorziening in de meest uiteenloopende behoeften werd overheidszorg. Zelfs voor de meest delicate aangelegenheden werd bij het gemeentebedrijf hulp gezocht: Kommunale Praxis verraste met de mededeeling dat begin 1918 te Maagdenburg een huwelijksbemiddelingsbureau was opgericht, hoofdzakelijk met het doel om te bevorderen dat „weduwen van militairen kennis maken met militairen of oorlogsinvaliden teneinde daarna een huwelijk aan te gaan".

Als t ij d e 1 ij k e maatregel is menige voorziening getroffen, maar langs den meer en meer gebruikelijken weg wordt beproefd de t ij d e 1 ij k e instelling in een duurzaam instituut om te zetten. Schaarschte van voorraden, ontreddering van het economisch leven, finantiëele nood maken naar onderscheidener oordeel eene sterke toename van de publieke onderneming noodzakelijk. De Duitscher Edgar Jaffé1) gaf in verschillende geschriften aan die gedachte voedsel, terwijl het belangwekkende geschrift van deFabian Society, „Ho,e betalen wij denkrijg"2) aan den Engelschen schatmeester een: breed uitgewerkt plan van fiscale monopolies aanbiedt.

Het is verstaanbaar, dat zij, die principiëel tegen de handhaving van het particuliere bedrijf gekant moeten wezen, dankbaar den wereldkrijg aangrijpen ter verdediging van hun stelling: „voor het particulier bedrijf zal in grooten omvang in de plaats moeten treden het staatsmonopolie". Mr. H. J. Nieboer') heeft niet zonder talent brj verschillende gelegenheden die gedachte aannemelijk zoeken te maken.

Door deze en andere oorzaken bestaat het overheidsbedrijf en kwam het in de laatste jaren tot sterkere positie. Welk oordeel nu dient te worden geveld, mag in zijn vooruitgang worden gezien eene aanwijzing ten gunste van de bewering dat het particuliere bedrijf over het gemeen bij het publieke ten achter staat?

Ondankbaar zou het zijn, indien niet werd gewaagd van menig voordeel,

*) In zijn Vólkswirtechaft und Krieg, Tübingen, 1915 en vooral in zijn opstel Der treibende Faktor in der kapitalistischen Wirtsohaftsordnung, opgenomen fca Archiv für SeziaIwissenschaft und Sozialpolitik, Band 40, 1915, blz. 3 en vlg<?.

a| Wij gebrurijken de ü/uitseihe vertaling-: Wie bezahlen wir den KriegV Gedanken, die dem englischen Schatzsekretar von der wissensehaftlicken Abteilung der Fabier zur Verfügung gestellt werden, München en Leipzig, 1918.

3) In zijn Praeadvies voor de Vereeniging voor de staathuishoudkunde en de statistiek over de vraag: In hoeverre zal de economische ontwikkeling van Nederland worden bevorderd of belemmerd, indien eene belastingpolitiek wordt gevolgd waarbij ter voorziening in de behoeften van militaire^ eóonomfisctte en sociale doeleinden, door rijk en gemeenten aan de ingezetenen lasten worden opgelegd, zonder rekening te houden met wat in verband met den wereldoorlog door hen zal moeten worden opgebracht?, 1915. Belangrijk ook zijn artikel Constructief socialisme in De socialistische Gids, 3e jaargang, 1918, blz. 116 en vlgg.; zie in dezelfde aflevering bet opstel van M r. G. W. 6 a n n e s, De levensmiddelenvoorziening.

Sluiten