Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

immer eene moeilijkheid schuilt, aan den aard van het staatsbedrijf verbonden. . . .

Veel denkkracht is gewijd aan de vraag, op wat wqze het staatsDedrrji kan worden bevrijd van drukkende gezagsbanden, die de vrije ontwikkeling belemmeren. D r. Bos schreef ier zijn vermaard artikel in Vragen des Tij ds1) over. Echter bij hem en anderen rijst telkens weer de indruk, dat hier gezocht wordt naar een onoplosbaar puzzle: hoe zal de staat niet de staat zijn? ,

De bureaucratische geest, die het gansche bedrijf doortrekt, veroorzaakt zekere logheid, moeilijkheid van beweging, die aansluiting bij de wisselende verkeerseischen uitsluit en daarin staat het particuliere bedrijf met zijn lichte bewegelijkheid «n snelle aanpassingsvermogen veel sterker.

Ons relaas van klachten breken wij bier af. Volledig is het geeasïiM en het betreft slechts de teleurgestelde verwachtingen, die bij het reeds gevestigde, onder de meest gunstige kans van slagen opgerichte, publieke bedrijf zijn te boeken.

Werd aandacht geschonken aan bedenkingen, die rijzen, wanneer naar veler begeeren de sfeer der overheidsexploitatie wijder dan tot het van nature monopolistisch bedrijf werd getrokken, nieuwe argumenten zouden tich in het requisitoir verdringen.

Dan, wanneer het ging om practische bezwaren tegen het stichten van fiscale monopolies, kwam het bezwaar aan de orde dat de vraag der rechtvaardige schadevergoeding de onteigening moeilijk maakt; dan moest onderzocht worden de vraag of niet langs veiliger en rechtvaardiger weg de fiscus zich den noodigen leeftocht kon verschaffen; dan behoorde twijfel te worden geopperd aan de redelijkheid van de vernietiging veler persoonlijke belangen door de uitschakeling der particuliere onderneming.

Evenwel, dat alles kan thans blijven rusten. Nagegaan werd alleen, welke ervaring tot hiertoe met het publieke bedrijf werd opgedaan. Onverdeeld gunstig is die ervaring niet, ontegenzeggelijk heeft zij bevestigd de meening van Adam Smith, dat geen twee karakters zoo weinig vereenigbaar zijn dan die van „tra dl er" en „sovereign".

Een dwaling is het uit de ontwikkeling van de overheidsonderneming in den tegenwoordigen tijd tot de minderwaardigheid van het particulier bedrijf te besluiten. Het publieke bedrijf houdt zich staande en breidt lich hier en daar uit, niet omdat het in economisch opzicht overtreft het particuliere, maar in weerwil van het feit dat het hierbij aanmerkelijk achterstaat. Bijzondere redenen van publiek belang gebieden die nadeelen van het overheidsbedrijf te dragen, maar, waar die exceptioneele omstandigheden niet bestaan, vervalt zijn bestaansgrond en in zijn ontwikkelings-

Het beheer van etaatsbeirijven in Vragen des Tijds, 1908, deel I, Ma. S37 en vlgg. en bla. 273 en vlgg.

Sluiten