Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

over het hoogovenbedrijf en de Djambi-concessie aan de Koninklijke Nederlandische Petroleummaatschappij kwam het aan de ordle. Zeker verdient het instituut niet het ietwat laatdunkend oordeel door Van Iterson in Economisch-®tatistische berichten1) uitgesproken- „Men behoeft geen profeet te zijn om *e voorspellen dat, al is de gemengde bedrijfsvorm bij ons een modegril, de strijders daarvoor hun kruit te vergeefs verschieten". Van gansch ander oordeel is Dr. O. S c h w a r za), als hij verwacht dat deze ondernemingsvorm in de toekomst „eene gelukkige en vruchtdragende" zal blijken te zijn.

Uit reactie tegen de misbruiken van het publieke bedrijf is deze instelling opgekomen. Met haar hoopt men te overwinnen de gebondenheid van de overheidsexploitatie, te werven bekwame bedrijfsleiders, te verijdelen storende politieke invloeden, te bevorderen de vrijheid van het bedrijf, dat bij schematische reglementeering niet kan bloeien. Daarnaast wordt dan nog hoog opgegeven van de lichtzijden, dat het risico voor staat en gemeente vermindert, de moeilijke procedure van onteigening wordt vermeden. Wordt aldus de onderneming losgemaakt van de knellende banden, die het overheidsbedrijf binden, dan zullen door mercantielen geest en publieke controle uitwassen naar beide zqden worden weggenomen.

Inderdaad kan meer dan één voordeel van de,zen bedrijfsvorm worden erkend. Zijn opkomen en groei is ongetwijfeld eene aanwijzing tegen het pnbliek tedrn'f. Daar schuilt waarheid in de opmerking van Pohle: „Met de gemengde onderneming is de staatssocialistische beweging een soort terugtocht begonnen".

Voor de conclusie, die in dit laatste deel moet worden opgesteld, ii hiermee materiaal bijeengebracht, dat niet mag worden verwaarloosd, want de vraag: overheidsbedrijf of particulier bedrijf wordt voor een goed deel beheerscht door practische overwegingen.

Niet uitsluitend echter. Het geldt hier niet een zuiver technisch probleem, waarbij opportunistische argumenten beslissend zijn en de werking der beginselen is buitengesloten. *)

*-) Vergelijk de artikelen Samenvoeging der electriciteitsvoorziening door Prof. F. van Itereon in Economisch-statistische berichten van 29 Med 1918 en 3 Juni 1918.

') Die Zukunft unser kommunalen Finamen in Her knier, Die Neucrdnung der deutschen Finanzwirtschaft, t. a. p., blz. 371 en vlgg.

*) Voor de principiëefe afbakening van de grenzen van het overheidsbedrijf zie men: het reeds genoemde praeadvies van Mr. Aalberse voor de Vereeniging voor de staathuishoudkunde en statistiek; Heinrich Pesch, Lehrbuch der Nationalökonomie, deel III, Freiburg im Bredsgau, 1913, blz. 842 cn vlgg en vooral zijn belangrijk opstel Offentliche Betriebe und Monopole in Stimmen aus Maria Laach, 85e Band, 1913, blz. 14 en vflgg; de rede van D r. Fuchs op de Verein für Sozialpolitik, 132e Band, blz. 318 en vlgg; J. A. Nederbragt, De overheid en het bedrijf, Goes; Emonds, Gemeentebedrijven en concessies in Nederland, t. a. p., blz. 15 en vlgg. ,

Sluiten