Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

apreken, wanneer deze winsten minder dan 4 % van het daarin gebezigd kapitaal opbrengt.

Bij naamlooze vennootschappen echter pleegt men reeds van winst te spreken zoodra er (al of niet na behoorlijke afschrijving) eenig — zij het nog zoo klein — overschot is, dat wellicht niet eens tot uitkeering van 1 % in staat stelt.

Zijn in dit opzicht de winsten met het kapitaal in naamlooze vennootschappen gemaakt, geflatteerd, nog in ander opzicht zijn ze overdreven voorgesteld. Het is onbillijk om scherp te belichten het höoge winstcijfer van enkele ondernemingen en daarbij geheel weg te cijferen de „Sturm- en Drangperiode", welke deze veelal hebben doorgemaakt. Bijna alle ondernemingen hebben jaren beleefd, waarin zelfs niet het geringste dividend kon worden uitgekeerd. In de annalen van zeer vele bedrijven, waartoe behooren de meest bloeiende, komen voor perioden, waarin de ondergang onvermijdelijk scheen en alleen door kloeken durf en nietssparende energie van sterke persoonlijkheden het gevaar kan worden bezworen.

Het afkeurend gemompel over de groote particuliere ondernemerswinsten alzoo heeft bitter weinig te beduiden en schenkt luttele positieve kracht.

Evenmin mag overwegende invloed worden toegekend aan de bewering dat door de overheidsexploitatie, die de bedrijven in één hand samenvoegt, een eind wordt gemaakt aan de verspilling van allerlei onkosten, welke de concurrentie der particuliere bedrijven onvermijdelijk maakt.

Twee bedenkingen hiertegen verdienen overweging. In de eerste plaats; aan de concentratie is een grens. De kostenbesparing kan inderdaad voorkomen bij een zeer homogeen artikel, waarbij weinig uiteenloopende soorten voorkomen als b.v. kolen en zout. De vervaardiging echter van zeer verschillende artikelen — die de afwijkende smaken van verschillende categoriën van het publiek in het gevlei komt — kan niet in één of enkele fabrieken worden geconcentreerd. Hoe zal b.v. ooit de concentratie van textielfabrieken, de saamtrekking van de vervaardiging der modeartikelen bevrediging kunnen schenken?

De tweede opmerking is dat de kostenbesparing door saamtrekking verkregen geheel kan worden opgeheven door andere factoren, die een minder economisch beheer bewerken.

Eindelijk dient nog te worden vermeld een argument, dat ook hier, boven alle andere ten gunste van de overheidsexploitatie wordt bijgebracht: in het particuliere bedrijfsleven ontstaan al meer en meer monopolies, komen de ondernemingen in handen van enkele bedrijfsmagnaten en veel verkieselijker dan het particuliere monopolie is dan het staatsmonopolie.

Die concentratie in het particuliere bedrijf, is overdreven voorgesteld. Breed zijn de terreinen, waarop het klein- en middenbedrijf in onverzwakte kracht wordt aangetroffen. Breed zijn de terreinen, waarop van bedrijfssamentrekking niets valt te bespeuren.

Op het haast onafzienbare gebied van land- en tuinbouw is het kleinbedrijf onbetwist meester. In de belangrijkste takken van de grootindustrie — door M r. P a t ij n werd hieraan ter vergadering van de Vereeniging voor de Staathuishoudkunde

Sluiten