Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

anderzijds, uniformiteits-instinct en machtswil, zin voor tucht en maatschappelijke „Christelijkheid", volksgod-vereering, kortom het gansche complex van verschijnselen door Auguste Comte „militair-theologisch" genoemd, 't welk zich; vóór den oorlog reeds zoo krachtig openbaarde en zoo frappant aan de „Eeuw van Lodewijk XIV" doet denken. Ziet men nu langzamerhand de instincten van onderworpenheid jegens hooggeplaatsten tanen en een beginnend verzet aangeblazen door den stompen onwil van de Pruisische Jonkerpartij (precies als aan den vooravond van de Fransche. Revolutie), dan kan men zich een nieuw tijdperk van herlevend individualisme, met of zonder Revolutie, gemakkelijk genoeg op komende wegen denken — al blijft elk „voorspellen" natuurlijk steeds een wankele speculatie! 1)

Want individualisme is democratisch en cosmopolitisch, het droomt, we zagen het reeds in de Renaissance, en duidelijker dan daar in de achttiende eeuw, van Republieken en Volkerenbonden. De woorden, die Lessing zijn Nathan in den mond legt: „Was heiszt denn Volk? Sind Christ und Jude eher Christ und Jude als Mensch?" — zoo ze gelden voor het verschil tusschen Christenen en Joden, gelden ze zeker ] niet minder voor het veel geringer verschil in nationaliteit! E Wat enghartige nationale hoogmoed ook voor pogingen heeft aangewend, om uit de werken der zoo gaarne genoemde „Duitsche" klassieken een verborgen „Deutschtum" te puren — alle water van de zee wascht niet af, dat deze grooteDuitschers zich in de eerste plaats en door geboorte wereldburger, in de allerlaatste plaats en door een blind toeval Duitscher hebben gevoeld.

Zeer interessant is in dit verband het kleine geschrift van Kant over den Eeuwigen Vrede, waarin met alle geijkte-

i) Evenals andere {overeenkomstige [uitingen, is ook dit ruim twee jaar geleden geschreven en onveranderd gelaten,

Sluiten