Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

heiligen, gewijd maken, van itap, sacer; imiimtag, vrees koesteren, ontzag hebben voor; imiimtagimtag, doen vreezen; imyiagitak, zich verheugen. Het overeenkomstige woord in Erom. is ëmpi, dat als afzonderlijk woord behandeld wordt in den zin van «maken, doen». Imy i, samengetrokken i m i, is ontstaan uitmiyi, mehi, mapiofma'pi. In t Oj. bestaat als afzonderlijk woord api in den zin van «vormen, iets kunstigs maken,dichten (vgl. Gr. 7iouJi),etn beeldwerk voortbrengen»; een zeer geschikt woord ter vertaling is Lat. fin ge re. Evenals nu uit dit laatste het Fransche feindre zich ontwikkeld heeft, en wij ons «veinzen» ontleend hebben, heeft Oj. api, mapi, de zeer gewone beteekenis van «veinzen», en om dit begrip uit te drukken bedient het Ibanag zich van 't prefix m a p p e, uit magpe (passief pappe); bijv. mappetakitenmappematakit, ziekte, en zich ziek, veinzen 1. De wortel is p i, en dit wordt in 't Erom. gebezigd juist in gevallen waar A. imyi heeft, behalve dat actief en passief daarin niet onderscheiden zijn; bijv. v i t o r i 1 e k i, terugbrengen, A. i m y ia d u m o ij. Pi Makass., p e Bug., geven een maken of doen te kennen ; dus Makass. apisangka, Bug. mapesangka, verbieden; Makass. apisona, Bug. mapesona, vertrouwen; meer bepaald causatief is Bug. mapetautau, zeer doen vreezen, nagenoeg identisch met A. i myi i m t ag i m t a g2.

Ma. Dit is de oorspronkelijke vorm van 't voorvoegsel dat in A. naar gelang \ an omstandigheden optreedt als i m , me, u m. In 't algemeen geeft het te kennen: «(een eigenschap) hebbende of krijgende, in een toestand gerakende». Het is dus zeer geschikt om adjectieven te vormen, waarin oorspronkelijk toch het begrip van iets tijdelijks opgesloten ligt, zoodat de aldus gevormde woorden het karakter van een deelwoord hebben. Wanneer een met ma afgeleid woord als gezegde van den zin gebezigd wordt, dan zal men in onze taal het moeten vertalen door het met behulp van 't koppelwoord, dat in de MP. talen ontbreekt, aan 't onderwerp te verbinden ; m atakut is dus, naar gelang van omstandigheden, te vertalen met «bevreesd» of met «is of wordt bevreesd.» Woorden als in onze taal «genaamd, beangst» en dgl. zijn gevormd met behulp van bestanddeelen die ook bij werkwoorden, maar alleen bij 't deelwoord, dus een naamwoordelijken vorm, dienst doen. Daarna kan men de met m a afgeleide woorden in de MP. talen vergelijken : ze kunnen als gezegde menigmaal met een wkw. vertolkt worden, doch ze doen meestal dienst als gewone adjectieven. Vandaar dat men bijv. in 't Mal. i tam zegt voor «zwart», terwijl Sesake, Oba raaeto, Whitsuntide me to verkiezen; voor Mal. p u t i h (Oj. zoowel m a p u t i h als p u t i h) heeft Oba m a v u t i, Fagani m a f u ' i.

1 Vgl. Cuevas Arte, 2' ed. (1854), p. 352.

2 Zie voor meerbijzonderhedenMatthes Mak. Spr.(1858),blz. 97, en Boeg. Spr. (1875), § 68.

Sluiten