Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Toen hij te velde trok was Moltke 66 jaar oud. Hij had reeds eenige malen een kuur gevolgd in Karlsbad. De medicus, die hem daar voor de derde keer behandelde, zag zijn toestand in 1913 niet zonder zorg in; hij ried hem, zich te Berlijn onder behandeling te stellen van den besten specialist, maar Moltke wilde daar niet van hooren, hij antwoordde zelfs tamelijk scherp: „Ich bin nicht so krank, wie Sie meinen." Toen Dr Herrmann hier tegen zeide: „Exzellenz sind aber auch wieder schwerer krank, als Sie glauben," reageerde Moltke met een woord, dat moeilijk in overeenstemming is te brengen met zijn gevoel van verantwoordelijkheid: „Nach Ihrer Ansicht, Doktor, könnte ich ja nicht Chef des Generalstabes bleiben." Het jaar daarop liet hij zich in Karlsbad door een anderen medicus behandelen i. Was hij ten slotte te zeer gehecht geraakt aan zijn hooge positie? Of geloofde hij, dat zijn afscheid van den generalen staf ongewenschte complicaties ten gevolge zou hebben?

Toch schijnt zijn gezondheid in den zomer van 1914 goed te zijn geweest. Maar waar het vooral op aankwam, dat was zijn psychisch weerstandsvermogen. In een voortreffelijk opstel heeft Schlieffen de eigenschappen opgesomd, welke een veldheer moet bezitten: „ alle sich entgegenstellenden Schwie-

rigkeiten voll Tatkraft überwinden,für Zwischenfalle schnell eine Abhilfe finden, den Erfolg bis zum Aeussersten anstreben, die Schicksalsschlage standhaft ertragen 2. In het Oosten had Moltke reeds krachtdadig ingegrepen door den bevelhebber van het VIII. L. te vervangen door Hindenburg, die den bekwamen en energieken Ludendorff naast zich kreeg. Aan het Westelijk front scheen de fortuin gunstig: daar werd het weerstandsvermogen van den vijand, van Joffre, op een zware proef gesteld.

1 Dr August Herrmann, Die Erkrankung des Generaloberst Helmuth

v. Moltke (in Milit. Wochenblatt van 1926, No 10).

3 Der Feldherr, Schlieffen p. 264.

Sluiten