Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

lijkt en ongestoord functioneert en beschouwen de afwijkingen van dezen toestand als ziektegevallen. Deze trachten zij dan te verklaren eerst, te voorkomen of, als dit mislukt, te genezen daarna. Er zijn nog wel meer analogieën — ik zal er nog een enkele noemen — maar diep gaat geen van deze en kan geen van deze gaan.

Tusschen het menschelijk en het maatschappelijk lichaam bestaat er immers dit, tot den bodem reikend, onderscheid, dat sinds lang eer er een medische wetenschap ontstond, het menschelijk lichaam hetzelfde is gebleven, terwijl een maatschappij, die zichzelve gelijk blijft, een uitzondering is, een maatschappij daarentegen die, soms sneller, soms langzamer, zich wijzigt, de ver overheerschende regel. Zich wijzigt, ook bij schijnbare gelijkheid.

Want van die schijnbare overeenkomsten zijn er. In de hedendaagsche wereld vertoonen de haar samenstellende deelen een streven naar economische zelfgenoegzaamheid, gewoonlijk autarkie genaamd. Dit beeld — zegt men wel — heeft de wereld reeds vroeger vertoond. En inderdaad, het herinnert eenigermate aan de economische structuur der middeneeuwen : besloten huishoudingen van een stad met een bijbehoorend stuk platteland, en met die van den daarop volgenden mercantilistischen tijd : besloten huishoudingen van een land met een bijbehoorend stuk koloniaal gebied. Ik zie hierbij niet over het hoofd, dat deze teekeningen van het verleden onzuiver zijn, schematisatie meer dan nauwkeurige weergave van de geschiedenis; de middeneeuwen zien wij tegenwoordig, ook in dit opzicht, als heel wat bonter dan het schema laat vermoeden en ook de autarkie van het mercantilistisch tijdvak heeft nuanceeringen gekend, waaronder die den vrijhandel nabij kwamen. Er blijft echter in het schema een kern van waarheid, die veroorlooft, het met voorbehoud aan te houden. Is dit nu ook een handhaven van de overeenkomst met onzen tijd ? Oppervlakkig blijft deze en dit vooral wat de middeneeuwen betreft. Wat ér destijds aan autarkie heeft bestaan was, zeker, ten deele veroorzaakt door stroomingen, die met later en hedendaagsch protectionisme gelijkenis toonen, maar tevens was het een autarkie tegen heug en meug, ontstaan uit ontstentenis van die goede en betrouwbare verkeersmiddelen over verren afstand, die het economische leven van lateren tijd, inzonderheid dat der nesen-

Sluiten