Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Wanneer Privat in zijn tekst de gevoelens van den gymnasiast Zamenhof tracht te schetsen en daarbij uitingen met politieken bijsmaak in den mond neemt, komt dit niet voor Zamenhofs rekening; al heeft Privat overigens gevoelig vertolkt, wat in Zamenhof moet zijn omgegaan. Als de student Zamenhof den Zionisten toezingt in versregels van wat rebelschen klank, dan spreekt daar zijn jeugd. En zelfs al zouden hier of daar in niet-of weinigbekend geschrift nog méér dergelijke uitingen zijn voorgekomen, dan zou ook daar slechts de taal van den tijd klinken. In wezen keert Zamenhof zich uitsluitend tegen feiten van verkeerdheid, en nooit tegen personen. „Strijd tegen de zonde, maar raak den zondaar niet aan", citeert het Plena Vortaro de Esperanto uit Zamenhofs 'werk *). Onrecht bestrijden, dat wil hij geenszins door het te wreken of te verplaatsen. Hij wil het principiëel verwijderd hebben, in vreedzaam overleg. Zijn homaranisme is gebaseerd op beginselen van broederschap, gelijkheid en gerechtigheid2), opdat voor alle menschen zonder onderscheid het koninkrijk Gods wat nader kan komen.

Geen godsdienstlooze was Zamenhof. Maar hij bezat godsdienst op de breedere basis van het rel ig i e u s e. Voor het intieme leven van iederen enkeling op zichzelf laat hij de bijzondere leerstellingen der verschillende godsdiensten gelden. Maar bóven die verschillende voorstellingen acht hij het Wezen van het

') Plena Vortaro de Esperanto, eerste uitgave; bl. 251 rechts. 2) Originala Verkaro, o.m. bl. 324.

Sluiten