Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Over de geheele wereld deed zich toen reeds een sterkere chauvinistische strooming gevoelen. Een golf van vijandschap dreigde met komenden storm. Bevriende geleerden smeekten Zamenhof, de verbreiding der taal niet te compromiteeren door zijn politiek-religieus credo. Door wantrouwen tegen den nabuur, vreesden overal de regeeringen, of vervolgden zelfs, de denkbeelden van broederschap tusschen menschen van verschillenden volksstam. Zelfs in het vreedzame België moest de congresrede, in Antwerpen 1911, wegens de nabijheid van machtiger staten kleurloos zijn.

Dat kon Zamenhof niet meer verdragen. Lucht, lucht om adem te halen! Geen „meester" zijn, maar vrij! Reeds begon zijn gezondheid te wankelen. Ook physiek klopte zijn hart te snel. Moeilijke ademhaling. Zware vermoeienis. Vóór hij voorgoed heenging, wilde hij toch nader tot zijn levensdoel komen. De taal was slechts één kant van een veel ruimere aangelegenheid. Nevens die der taal, moest zich ook een onzijdige zedelijke basis stellen. Juist tegenover een chauvinistische strooming moest de homaranistische banier zich hooger heffen. De roep was urgent. Arbeid was urgent. Daarom wilde de Meester breken met officiëele slavernij. Weg met het meester-zijn en met de ketenen! Wat hij in Cambridge niet kon, dat zou hij in Krakau doen. Voor de laatste maal zou hij de vergadering openen, en daarna zijn vrijheid hernemen:

„Dit congres is het laatste, waar gij mij vóór u ziet; voortaan zult gij mij alleen tusschen u zien, als ik komen kan".

Zoo zou hij spreken bij het vijf en-twintigjarig jubileum

Sluiten