Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Bijna profetisch zijn die woorden, zowel om wat de spreekster begreep, als om wat buiten haar gezichtskring viel. Neen, Mussolini was géén marxist, hoewel ook hij rekenen kon en koel de kansen tegen elkaar afwegen, gelijk Marx dat den socialisten had proberen te leren. Maar anders dan Marx, zag hij niet in de wetten die de economie, de.productie, de handelingen der mensen beheersen, doch in de concrete economie, de concrete productie, de concrete mensen met hun worstelingen en hun hartstochten, het enige wat hem interesseerde. Een „marxist” zou Mussolini ingedeeld hebben bij de „romantici”, zoals hij ook b.v. Lassalle tot de romantici rekende, in tegenstelling tot de „realist” Marx.

In werkelijkheid behoren mensen als Lassalle, als Mussolini, als Napoleon, evenzeer tot de realisten als Marx of Lenin. Het onderscheid ligt hierin dat Marx en Lenin tot het sobere en grauwe, Mussolini en Lassalle tot het meer pralerige, kleurige, artistiekerige type der realisten gerekend moeten worden. De orthodoxe marxisten plachten ieder die niet grauw en vervelend was, voor een romantische idioot aan te zien, en ieder die statistieken en cijfers opdreunde voor een gedegen realist. Deze „vergissing” heeft menige marxistische partij de nek gebroken, zowel omdat de „artistiekelingen” vaak scherpere realisten bleken te zijn dan de „marxisten”, als omdat ze bijna altijd meer contact met de volksmassa’s bleken te hebben dan de statistici.

Men had gelijk, als men Mussolini niet tot de marxisten rekende, ofschoon men zelfs daarbij over het hoofd zag, dat Marx een groot man was omdat hij het visionaire, profetische, wereldomvattende, grootse denken belichaamde, zodat zijn eigenlijke grootheid lag in datgene wat de „marxisten” verafschuwden. En op dat punt was Mussolini meer marxist dan Anna Koelisjkoff, of de eerüjke en bekwame, maar van alle stoutmoedigheid en grootsheid gespeende, Filippo Turati.

Dit is geen „socialist”, zei Koelisjkowa, en ze bedoelde: die man heeft niet ons ideaal van de gelukkige en tevreden middelmatigheid. Ze begreep dus niet, dat Mussolini een ander socialisme had, dan zij en haar geestverwanten. En het niet kunnen zien buiten de grenzen van haar enge middelmatigheidssocialisme, is haar en haar vrienden duur te staan gekomen. Want terwijl zij meende dat slechts „politicus” was, wie vlijtig en nauwkeurig binnen die grenzen werkte, beperkte zij het socialisme tot de kleine politiek der lotsverbetering voor de arbeidersmassa. De grote politiek

Sluiten