Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zich bekommerd over Hemel en Hel. Hij heeft zich het hoofd gebroken en zich de ziel verdraaid met het denken aan de kansen op een leven na den dood en hoe dit leven zijn zou. Hij heeft Lavater vertaald en aan hallucinaties geleden. Hij heeft vergeten, dat hij een lichaam heeft en stellig geloofd, dat hij nu ook spoedig God zou zien en den Hemel en al die op goudflonkerende ikonen zacht glimlachende heiligen. Hij is bang geworden voor al wat Oostersch is en hem naar het Nirwana voeren kan, waar hij ophoudt zichzelf te zijn, om samen met allen en met de Goden een wazige, 't Alwezen welgevallige wolk te zijn.

Hij heeft gedacht over God en zichzelf. En hij heeft zijn God kapot gedacht. Hij vlucht uit de werkelijkheid, die moeizaam voortleeft onder een kapotten Hemel, waar een kapotte God in woont. Hij vlucht uit zijn gedroomde werkelijkheid, zooals een romanticus vlucht voor het leven.

En, zich buigend uit het hooge venster van zijn kamer en starend over tuinen naar de steppe zonder eind, weet hij, dat hij zijn doel nu zeer nabij is.

Hij is den dwaasten droom in gevlucht, die ooit gedroomd werd door een Russisch edelman, den droom der Russische werkelijkheid, den droom van een door Russen, door geknechte en knechtende Russen gedragen en bezielde vaderland.

Modeste Moussorgsky is zichzelf ontvlucht. Hij heeft

Sluiten