Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Hij had geen geld om papier te kopen om een groot werk ter perse te leggen. Clusius’Spaanse Flora lag nog steeds op gunstiger tijden te wachten.

Geruchten over Lodewijks plannen, over beraamde invallen versterkten de rust, zonder welke welvaart ondenkbaar is, niet. De kustplaatsen aan de Noordzee en de Zuiderzee leden onder de plunderingen der Watergeuzen. Koopvaarders noch vissers waren veilig.

Natuurlijk ontging dit alles Clusius niet. Maar hij had zich uit de politieke arena teruggetrokken. Hij leefde ver van de wereld bij zijn vertrouwden vriend, zuchtte waarschijnlijk over het droevig tijdsgewricht, zorgde voor zijn tuin, wisselde brieven over plantkundige onderwerpen met geleerde vrienden, dacht over een verkorte Latijnse bewerking van de boekjes van Monardes en nam bescheiden deel aan het Mechelse gezelschapsleven. In de geladen atmosfeer, zoals deze sidderend vibreerde onder het Nederlandse volk, dat zijn beste goederen, geestelijk en materieel, te gronde zag richten, voelde Clusius, bedroefd maar geresigneerd, zich niet meer op zijn gemak. De liefde voor zijn land zette zich bij hem niet om in een behoefte tot de daad, die vele anderen met nauwelijks bedwongen verlangen in hun handen voelden trillen. Geen onverschilligheid was er in hem, maar een bestendig en grijs pessimisme, een zachte wanhoop, een gelatenheid, waaraan een vage hoop op beter amper wat kleur vermocht te geven. Zo treedt Clusius ons tegemoet uit de brieven van die dagen. De spanning van de buitenwereld ontging hem niet, maar zijn innerlijk werd er niet door ontvlamd tot opstandigheid; nauwelijks een enkel woord van getemperde critiek ontkwam aan zijn voorzichtige pen. De houding, enige jaren te voren wellicht als de meest gewenste en door de omstandigheden als de enig mogelijke aangenomen, was hem tot natuur geworden. Hij was nooit een revolutionnair geweest, hij was het nog niet. Hij was wel een baanbreker, maar slechts op het gebied der wetenschap. Daar aarzelde hij niet gevestigde reputaties omver te halen, wanneer hij dat nodig oordeelde,

Sluiten