Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

rusten, waar mensen hun medemensen zo lang als beesten hebben behandeld!"

't Was voor het eerst, dat dit punt tussen hen beiden ter sprake kwam en Max voelde heel goed, dat zijn vraag niet gelukkig geweest was, ook niet ten opzichte van den beambte, die zelf ook afstammeling van slaven was. De beide Indianen keken beurtelings naar hun twee vrienden en naar Sloote, alsof ze van hem de beslechting van de onenigheid verwachtten. Ook Max en Ro zwegen allebei, blij, dat er een ander bij was, om hier te beslissen.

„Kijk 'ns jongens, nu jullie er toch over begonnen zijt, wil ik je wel eerlijk zeggen, wat ik er van denk. Wat jullie allebei zeggen, hoor je dikwijls en je leest het zelfs dikwijls in boeken. De een zegt: de afschaffing der slavernij is het ongeluk geweest voor Suriname! De ander zegt: Gods vloek drukt op Suriname, om al de wreedheden, die er begaan zijn! Wat daarvan waar is? Ik zal bij het laatste beginnen, dan zal je misschien beter begrijpen, wat ik bedoel.

Ik geloof vast, dat er een God bestaat en dat God, als Hij wil, elk ogenblik zelf kan ingrijpen, hetzij om te belonen, hetzij om te straffen. Maar ik geloof niet, dat God dit zo dikwijls doet, als veel mensen denken. Zoals ik het zie, is de gewone gang van zaken deze: God heeft zowel voor de redeloze natuur als voor de mensen een bepaalde orde ingesteld, bepaalde wetten voorgeschreven en, uitzonderingen daargelaten, gaat alles goed, zolang men zich aan die orde houdt; doet men dat niet, dan loopt het mis; maar dan moet men niet te gauw zeggen: God straft! maar: het kwaad straft zichzelf!

Wat nu Suriname betreft: tegenwoordig twijfelt niemand meer, dat de slavernij en de manier, waarop die hier geheerst heeft, slecht, door en door slecht is geweest. Nu schijnt het werkelijk, dat de tegenspoed en achteruitgang van Suriname met de afschaffing der slavernij begonnen is, of zoals anderen schrijven, met het stopzetten der slavenhandel. Zo schijnt het, maar ook hier geldt het: schijn bedriegt! De slavernij zelf is daarvan de oorzaak! Die was niet alleen slecht, die was dom, hopeloos dom! Roland gebruikte het woord „beestachtig"; dat kan, als je er mee bedoelt, dat directeuren, opzichters en blank-officieren zich werkelijk als beesten hebben gedragen; maar niet, als je er mee bedoelt: ze hebben hun slaven als beesten behandeld. Dat hebben ze niet, en dat is juist hun slechtheid, maar ook hun domheid geweest, 'k Zou bijna zeggen: hadden ze het maar

Sluiten