Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

rale 1671, Fénélon. Explication des maximes des saints sur la vie intérieure 1697).

In de 18de eeuw hleek de bodem bereid voor het werken van beginselen als door Charron -waren aanbevolen. Onbillijk zou het zijn, als men bij het beoordeelen van de stelsels der „Encyclopaedisten van het einde dier eeuw buiten rekening liet, dat zich destijds het streven openbaarde om het leven des volks tot beteren toestand te brengen (Laurent. Études sur Vhistoire de Vhumanité X). Ook zijn geenszins allen op ééne lijn te stellen, die in dien kring in Frankrijk hunne stem deden hooren. Door Rousseau (1712—1778) werd het zedelijk gevoel gehandhaafd, soms in verband met religieuze uitspraken van deïstisch karakter (Contrat social 1761, Émile 1762). Dat natuur boven cultuur werd geplaatst in zijne theoriën, was ook voor zijne zedekundige opvattingen niet onverschillig (John Grand-Carteret. Jean Jacques Rousseau jugé par les Frangais d'aujourdhui 1890). Door Etienne Bonnot de Condillac (1715—1780) is een empirisme verkondigd dat voor zedelijke zelfbepaling geene plaats liet. Nergens zonk misschien dit empirisme lager dan in: Vhomme machine van de la Mettrie (1709—1751). Persoonlijk verhief zich gunstig tegenover laatstgenoemden Denis Diderot (1713—1784), terwijl daarentegen zich als schrijver hoogst ongunstig bekend maakte vou Holbach (1723 1789) die in 1770 uitgaf: Système de la nature ou des loix du monde phy-> sique et du monde moral. Onder de schrijvers van dit tijdperk is, wat de zedekunde aangaat, Gladde Adrien Helvetius (1715—1771) meest belangrijk. Reeds in 1758 verscheen zijn hoofdwerk: De Vesprit (in: De Vhomme etc. — eerst in 1772 verschenen — omgewerkt). Op den grondslag van het egoïsme rust volgens hem het zedelijk leven, en voor het utilisme baande hij den weg (Sidgwick. Outlines of the history of ethics p. 255). Hij leerde, dat de „amour propre" het beginsel onzer handelingen is, met naar omstandigheden gewijzigde toepassing. Noch de welwillendheid noch de haat is volgens zijne meening de aanvang in 's menschen sociaal leven, maar men wordt naar verschillende zijde gedrongen naardat eigene belangen van ons vorderen. Fijne analyse

Sluiten