Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zich zelf staande berggroepen. Zoo bevindt zich in het Z. O. de granietketen der Down- of MourneMountains, waarin de Slieve-Donard (852 m.); in het N. O. verheffen zich de bergen van Antrim, in het N. de Sperrin Mountains, in het N. W. en W. de berglandschappen van Donegal en in het Z. W. de bergen van Fermanagh met den Cuilcagh (631 m.). Deze provincie bezit de grootste meren van Ierland, het Lough Neagh en het Lough Erne. Zij is de hoofdzetel van de Iersche linnennijverheid. De hoofdbronnen van bestaan zijn: veeteelt, vlasbouw, vischvangst, linnenspinnerij en weverij, bleekerij en handel in vlas, linnen en boter en gezouten vleesch. De voornaamste steden zijn: Belfast, Londonderry en Newry.

Ultima Thule is de spreekwoordelijk geworden uitdrukking voor het uiterste noorden. Volgens de „Georgica" (1,30) van Virgilius was het een ver verwijderd eiland. Zie Thule.

Ultimatisslmum noemt men een allerlaatste eisch, een alleruiterste voorwaarde, die soms gesteld wordt, als een ultimatum (zie aldaar) is afgewezen.

Ultimatum noemt men bij diplomatieke onderhandelingen de laatste verklaring van één der partijen, waaraan zij van plan is onherroepelijk vast te houden. In den regel gaat het gepaard met de vaststelling van een korten termijn, waarbinnen antwoord verwacht wordt. Het niet beantwoorden of verwerpen van een ultimatum wordt gewoonlijk gevolgd door een onmiddellijk afbreken van alle diplomatieke betrekkingen, somtijds ook door een oorlogsverklaring.

Ultimo (afgekort uit.) is een Italiaansch woord dat „laatste" beteekent. In den handel duidt men er den laatsten dag der maand mede aan. In het beurswezen is het de gebruikelijke vervaldag voor de afwikkeling van termijnzaken en tijdaffaires. In verband daarmede zijn de uitdrukkingen „per ultimo handelen" en „ultimokoersen" ontstaan.

Ultra is een Latijnsch woord dat aan de andere zijde beteekent. In dezen, letterlijken zin wordt het nog in de natuurwetenschappen gebruikt. Gewoonlijk duidt men er echter het overschrijden van een redelijke grens het vervallen in uitersten mede aan.

Ultramarijn. Zie Lazuursteen.

Ultramlkroakoop. Zie Mikroskoop.

Ultramontanisme is een woord, waarmede niet-Katholieken de richting betitelen der R. Katholieke Kerk, welke het hoogste gezag huldigt in den onfeilbaren Paus, die voor de bewoners van Europa (behalve voor die van Italië) ultra monles of aan de overzijde der bergen (der Alpen) gezeteld is. (Zie de artikelen Kerk en Katholieke Kerk).

Ultraroode en ultraviolette stralen noemt men in de natuurkunde de stralen, welke zwakker dan de roode, resp. sterker dan de violette stralen gebroken worden. Zij zijn onzichtbaar, maar kunnen door hun warmte, resp. scheikundige werking, aangetoond worden. Volgens de onderzoekingen van Widmarck werken de ultraviolette stralen schadelijk op huid en oogen. Zij veroorzaken pigmentverkleuring in de huid, terwijl in het oog de verschijnselen van sneeuwblindheid enz. optreden. Daar flintglas de ultraviolette stralen bijna geheel absorbeert, heeft men voorgeslagen om bij het werken _met deze stalen brillen van flintglas te dragen. Dit is echter in dikkere lagen niet geheel kleurloos. Zie verder Spectrum.

Ulva L. is de naam van een algengeslacht uit de familie der Ulvaceeën (groenalgen). Het bestaat uit ongeveer 10 soorten, welke vooral in de Europeesche zeeën groeien. Het zijn groengekleurde algen met uitgespreid, veelvuldig geplooid, bladachtig thallus. De meestbekende soort is Ulva lactuca L., die op vele plaatsen, bijv. in Engeland, door de kustbewoners bij wijze van salade gegeten wordt.

Ulysses. Zie Odysseus.

Ulzen, een arrondissementshoofdstad in het Pruisische distrikt Luneburg, ligt op de Luneburger Heide aan de Ilmenau en aan de spoorwegen Stendal —Bremen en Hamburg—Hannover. Het bezit 4 Evangelische en een R. Katholieke kerk, een reaalgymnasium, een Evangelisch seminarium voor onderwijzers, een suikerfabriek, een ijzergieterij, een machine-, een brandspuiten- en een kiezelgoerfabriek, bierbrouwerijen, jeneverstokerijen, wijnbouw, tuinbouw, paarden- en veemarkten en telt (1905) 9329 inwoners. Ülzen is zeer oud en werd in de 10de eeuw als Löwenwold gesticht; in de Middeleeuwen was het een Hanzestad.

Umanak, een distrikt aan de W. kust van Groenland, heeft drie stations en telt 1210 inwonersDe gelijknamige kolonie ligt aan de Umanak-fjord.

Umbelliferae of Schermbloemigen is denaam van een tweezaadlobbige plantenfamilie. Zij omvat éenjarige, tweejarige en overblijvende kruiden, doorgaans met een spoelvormigen paalwortel of een knolvormigen wortelstok, een ronden, hoekigen, vaak door groeven gestreepten stengel met of zonder merg en afwisselende, meestal meermalen vindeelige of handdeelige, [zelden gave bladeren, met een aan de basis iets verbreeden scheedevormigen bladsteel, zelden met een bladvormig ontwikkelden bladsteel zonder bladschijf. Het eigenaardige van deze familie is het bloemscherm. Dit is eindstandig of tegenover een blad geplaatst, zelden enkelvoudig en dan somtijds tot een bloemhoofdje samengedrongen, maar meestal een samengesteld scherm (umbella), dat uit een aantal kleine schermen (umbellulae) bestaat. Het scherm namelijk is een bloeiwijze, waarbij de bloemen, gezamenlijk een soort scherm vormend, gesteeld zijn geplaatst op den top van een gemeenschappelijke as; heeft men meer zulke assen, die weperom uit den gemeenschappelijken top ontspringen, dan is het scherm dubbel. Het scherm is veelal door een uit smalle schutbladeren bestaand omwindsel (involucrum) omgeven, en ieder klein scherm in den regel van een omwindseltje (involucellum) Beide kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn of ontbreken, of men kan ook éen van beide aantreffen. (Zie voorts onder Bloeiwijze). De bloemen zijn tweeslachtig of ook wel door vergroeiing éenslachtig, betrekkelijk klein, geel of wit, zelden rood, en veeal regelmatig, hoewel de naar buiten gekeerde bloembladeren der kleine schermen somtijds wat grooter zijn dan de overige. De kelk vormt op het onderstandig vruchtbeginsel een vijftandigen, afgestompten of nagenoeg onduidelijken zoom. De vijf bloembladeren zijn buiten de bloemschijf ingeplant en wel eens tweelobbig of achterwaarts omgebogen. De 5 meeldraden wisselen met de bloembladeren af en hebben draadvormige helmdraden en ovale, tweehokkige, overlangs openspringend^ helmknoppen. Het onderstandig, tweehokkig vruchtbeginsel heeft in elk hokje eenhangenden, ana-

Sluiten