Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

valhoogte, welke thans in watermotoren wordt aangewend, bedraagt 960 m. (te Vouvry aan het Meer van Genève), terwijl de kleinste, welke praktisch nog toepassing kan vinden, ongeveer 0,5 m. bedraagt. De eigenlijke omzetting van het arbeidsvermogen van het vallend water in mechanisch arbeidsvermogen heeft plaats in de krachtfabrieken. Deze ondrrscheidt men in houy- en laagdrukjabrieken. De eerste werken met groot verval en een kleiner hoeveelheid bedrijfswater, de laatste met klein verval en een grootc waterhoeveelheid. De grens tusschen beide ligt ongeveer bij 10 m. valhoogte. Als watermotoren gebruikt men thans in hoofdzaak turbinen (zie Watermolen)-, die van Francis voor valhoogten tot 10 m. en van 10—100 m., voor grootere valhoogten het Peltonrad. Moet het arbeidsvermogen van het water in electrisch arbeidsvermogen worden omgezet, dan wordt in de lcrachtfabriek op de turbine een dynamo gekoppeld. Het wordt op de plaats zelf of op een afstand gebruikt. De overbrenging geschiedt in het laatste geval tegenwoordig uitsluitend in den vorm van electrische energie. Deze kan honderden kilometers ver toepassing vinden, bijv. van de De Sabla naar San Francisco over 400 km., van Moutiers naar Lyon over 180 km.

Daar het continubedrijf een standvastigen watertoevoer vereischt, waarvan men echter bijna nooit zeker is, tracht men de schommelingen in den toevoer te vereffenen door het aanleggen van stuwbekkens. Waar dit onuitvoerbaar is, heeft de samenkoppeling van een stoom- met een waterkrachtinstallatie tot gunstige resultaten geleid.

In de toepassing der waterkracht staan Zwitserland, Italië, Oostenrijk-Hongarije, Noorwegen en N. Amerika boven aan. Een overzicht van hun voornaamste installaties geeft de volgende tabel:

Land. Plaats. Capaciteit

in r.K.

Chèvres a.d. Rhöne 12000--15000

Engelberg-Lüzern 8000

Zwitser- Wangen a.d. Aar 10500

land Betznau 9000—12000

Val de Travers 10000

Zürich a.d. Albula 20000

Oostenrijk- «rück . 15000

Honeariie Lund-Gastein 7500

Hongarije Merat,.Bozen 7200

Lancey 4000—6000

Avignonet 7500

Frankriik Chèdde 10000

J Saint Michel 12000

Livet 10000

Jonage-Lyon 16000—20000

Kykkelsrud 52000

Zweden en "afslund 24000

Noorweeen Notoddfin 20000

g Trollhattan ») 100000

Rjunkanfos ') 220000

*) ontworpen.

Land. Plaats. Capaciteit

in ir.xv.

Niagarawaterval 660000

Amerika Spierwaterval 50000

AmeriKa Mc Calls Ferry 100000

Chattanooga 66000

n„ ( Rheinfelden 16800

Dl f' Laufenburg 50000

lana | Wyhlen-Augst 30000

De totaalcijfers der verschillende landen in de volgende tabel samengevat:

zijn

T j Beschikbaar P.K. in

aantal P.K. exploitatie

Zwitserland ± 1 600 000 ^ 400 000

Italië ± 6 000 000 ± 460 000

Oostenrijk-Hongarije 6000 000

Frankrijk ^ 9 500 000 ^ 660 000

Noorwegen i 9 000 000

Zweden 7 000 000

Amerika i B 000 000 i 800 000

Duitschland ^ 2 000 000 ± 300 000

De toepassing van de „witte steenkool" (houille blanche) gaat, zooals in het artikel Watermolen reeds werd aangetoond, terug tot eeuwen vóór onze jaartelling. Een installatie in den hier bedoelden zin werd echter eerst mogelijk na de uitvinding van de electrische krachtoverbrenging. De eerste praktische oplossing dagteekent van 1891, toen, naar aanleiding van een tentoonstelling, over een afstand van 177 km. een arbeidsvermogen van 114 P. K. van Lauffen naar Frankfort a. d. Main werd overgebracht. Daarmede was het bewijs geleverd, dat de electrische energie op grooten afstand van haar oorsprong praktisch gebruikt kon worden. Ook leerde men eerst sedert dien tijd de groote kracht die in het water opgehoopt is, beter kennen, terwijl tevens van toen af turbines geconstrueerd werden met een steeds grooter vermogen (tot 13 000 P. K.). In onzen tijd wordt dan ook van de waterkracht in de groot-industrie een steeds meer intensief gebruik gemaakt.

Waterkreeft (Noma) is een soort brand, welke, beginnend aan de binnenwangvlakte, snel in een branderige aandoening en vernietiging van de wangen, lippen, tandvleesch en van de aangrenzende gelaatsdeelen overgaat. De ziekte treedt vooral op in de kuststreken van Nederland, Engeland en N. Duitschland en tast oudere kinderen aan, die, door onvoldoende voeding en huisvesting of zware ziekte (mazelen, scrofulose) aan cachexie lijden. Waterkreeft heeft dikwijls den dood ten gevolge. Treedt genezing in, dan blijven bijna steeds vreeselijke litteekens en vergroeiingen over.

Waterkussen is een van zacht, gevulcaniseerd caoutchouc vervaardigd kussen, dat, met water gevuld, dient om bij zieken het doorliggen te voorkomen.

Waterkuur. Zie Koudwatergeneeslmnde.

Waterland is een historische naam, toegekend aan de lage, waterrijke streek in de provincie N. Holland, die in het O. door de Zuiderzee, in het Z.

Sluiten