Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en katoenen stoffen en hoeden. Zeezout wordt aan de kust gewonnen. De hoofdstad is Guadalajara. Het vlek Xalisco aan de W.kust was vroeger de hoofdplaats van een Indianengebied.

Xaüsco werd het eerst bezocht door Gonzalo de Sandoval. In 1641 werd het land door Cortez voor Spanje in bezit genomen en met den staat Zacatecas tot het koninkrijk Nieuw-Galicië verheven.

Xanrof is het pseudoniem van den Franschen tooneelschrijver Léon Fourneau. Hij werd in 1867 te Parijs geboren, studeerde in de rechten en werd als advocaat ingeschreven bij het Hof van Appèl te Parijs. Hij vervaardigde een aantal liedjes en vaudevilles, o.a. de liedjes, waarmee Yvette Guilbert debuteerde. Ook schreef hij de revues: „Bonne et heureuse", „Batignolles-Clichy", „Cavalcada-Rastaquouera", „Paris en bateau", „Ohé! 1'amour" en „Tu parlesl Paris qui roule", die door verschillende gezelschappen werden opgevoerd. Hij werd medewerker aan verschillende dagbladen en tijdschriften, o.a. aan „Paris" en „Gil Bias". Van zijn tooneelwerken noemen wij: „L'heureuse date"(1892), „Madame Putiphar" (1897), „Pour être aimée" (1901), „Le prince consort"(1903), ,,L'invité"(1903), „La marmotte"(1903), „Au bord de 1'abime", „Madame Pygmalion", „Le témoin", „Onsecoucheahuitheures", „Cher maïtre" en „Une déposition". Hij is gehuwd met de operazangeres Marguerile Carrère. De naam Xanrof is het Latijnsche woord jornax (= fourneau, fornuis) van rechts naar links gelezen.

Xanten {Santen), een stad in het Pruisische distrikt Düsseldorf, vroeger aan den Rijn, thans op 2 km. afstand van diens linker oever gelegen, is een station aan den spoorweg Boxtel—Wezel, heeft een Protestantsche en een in sierlijken spitsboogstijl opgetrokken R. Katholieke kerk, de St. Victordom (1213—1525), een kweekschool voor onderwijzeressen, een landbouwwinterschool, een museum van Romeinsche oudheden, een margarine-, een schoenen-, en een zuivelfabriek, bierbrouwerijen en stoomhoutzaagmolens en telt (1905) 4019 inwoners.

Xanten is ontstaan uit de Romeinsche kolonie Castra Vetera, door Drusus gesticht. Het „Niebelungenlied" maakt het tot residentie van Siegfried. Later behoorde Xanten tot het aartsbisdom Keulen en werd in 1116 toegekend aan de abdij Siegburg, om er een nieuw klooster te stichten onder de voogdij van den graaf van Kleef. Daardoor kwam het na langen strijd in 1481 voor goed aan Kleef. Den 12aen November 1614 werd hier een voorloopig verdeelingsverdrag gesloten tusschen Brandenburg en Pfalz-Neuburg, waardoor er een einde kwam aan den Gulik-Kleefschen successie-oorlog.

Xanthelasma (Xanthom, Grieksch xanthos = blond), een huidziekte, uit zich in stroogele, scherp omlijnde vlekken, welke ter grootte van een lins, soms ook van een vingernagel, in de huid, met name in die van de oogleden, optreden. Deze vlekken bestaan uit een bindweefselachtige verdikking van de lederhuid, gepaard met vetweefselafscheicfing in het bindweefsel zelf. Het xanthelasma verandert verder niet en veroorzaakt geen hinder. Het wordt daarom, indien al, alleen uit schoonheidsoogpunt met het mes verwijderd.

Xanthine (Dioxypurine, C5H4N402), een stikstofhoudende verbinding, komt in geringe hoeveelheden voor in de urine, den lever en het bloed, verder in theeëxtract en in suikerbietensap. Het

vormt een witte, amorfe massa, die in water bijna onoplosbaar is, verbindt zich zoowel met zuren als bases en is scheikundig nauw verwant aan caffeïne en theobromine, welke als trimethyl-, resp. dimethylxanthine moeten worden opgevat.

Xantliippe, de beruchte echtgenoote van Sacrale, s, wordt gewoonlijk voorgesteld als voorbeeld van een booze, twist- en plaagzieke huisvrouw. Velen echter zijn van meening, dat zij ten onrechte als zoodanig wordt beschouwd en dat men haar karakter met donkere tinten heeft gekleurd, om de zachtmoedigheid en de wijsgeerige kalmte van haar echtgenoot des te beter te doen uitkomen.

Xanthippus, een Atheensch veldheer en staatsman, de zoon van Ariphron en de vader van Pericles, onderscheidde zich in de Perzische oorlogen. Hij trad, naar men zegt, in 489 v. Chr. op als aanklager van Milliades, na diens nederlaag bij Paros. In 479 werd hij belast met het opperbevel over de Atheensche vloot, welke bij Mykale de overwinning behaalde, veroverde Sestos en liet Artyaktes, den gouverneur, kruisigen (478). Later werd hij verbannen.

Xanthippus, een Spartaanscli veldheer,voerde gedurende den eersten Punischen Oorlog het bevel over Karthago. Hij bracht in 255 v. Chr. bij Tunis de nederlaag toe aan den Romeinschen veldheer Regulus, die bij deze gelegenheid krijgsgevangen werd. Door de Karthagers werd hij later echter met ondankbaarheid beloond. Zelfs vermelden sommige, geschiedschrijvers, dat deze hem hebben omgebracht.

Xanthium L. is de naam van een plantengeslacht uit de familie der Ambrosiaceeèn (volgens anderen uit die der Compositen). Het omvat éenjarige of overblijvende gewassen en is schier in alle werelddeelen te vinden. Het onderscheidt zich door enkelvoudige hoofdjes met mannelijke of vrouwelijke bloemen. Het mannelijk hoofdje is veelbladerig en het vrouwelijk hoofdje voorzien van een eirond omwindsel, welks blaadjes met de randen over elkander liggen en tot een tweebloemig hulsel vergroeid zijn, welks oppervlakte bezet is met doornen en uitloopt in twee snavels. In rijpen toestand is dit houtig en bevat het twee kamertjes, elk met eene dopvrucht. Van de soorten noemen wij X. strumarium L., 15 tot 60 cm hoog, met een vertakten, kortharigen stengel, afwisselende, hartvormige, drielobbige, getande bladeren, bolvormige, eindstandige, mannelijke en daaronder vrij lange vrouwelijke bloemhoofdjes en gele bloemen, die tot het bereiden van verfstof dienen. X. macrocarpum Dec., in het zuiden van Europa, doch ook in Limburg groeiende, werd door de Romeinen gebezigd, om aan het haar een blonde kleur te geven. De doornen der vruchten, bij de voorgaande soort recht, zijn bij deze ter halve hoogte gekromd en aan den top eenigszins spiraalsgewijs gebogen. X. spinosum L. heeft driedeelige doornen aan de drielobbige, zelden ongedeelde, aan de onderzijde witviltige bladeren. Deze plant is afkomstig uit het zuiden van Rusland en werd van daar in 1828 naar Walachije en voorts naar Hongarije overgebracht en tegelijk met de wol zelfs tot aan Hamburg verspreid.

Xanthogeenzuur (Xantonzuur, Aethyldisulfocarbonzuur, C3H6OS2), in vrijen toestand een zeer onbestendig organisch zuur, ontstaat als kaliumzout, CS(OC2H5)(SK), door de inwerking van

Sluiten