Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zoovele bronnen, om ze te voeden. De bron aan den eersten wortel is de Urdabron, waaruit do Nornen i dagelijks water scheppen, waarmee zij den boom be- < sproeien, zoodat hij altijd jong blijft. Onder den • tweeden wortel bevindt zich de Mimisbron, waar de oude wijze waterreus Mimir (zie aldaar) woont. De bron in de onderwereld draagt den naam van Hvergelmir; daaruit vloeien de wereldstroomen, uit welke de aarde is ontstaan. De drie takken van dezen esch spreiden zich uit over de geheele aarde. Volgens een latere mythe bevinden zich bij dien boom een aantal dieren, o. a. vier herten, die zich met zijn bladknoppen voeden, waardoor de boom veel schade lijdt. In zijn top huisvest een adelaar, die tusschen zijn oogen den havik Wedurfölner draagt. Onder aan den wortel knaagt de slang Nidhögr en tusschen deze en den adelaar loopt het eekhoorntje Ratatöskr voortdurend heen en weder om tusschen die beiden twist te stoken. Bij den Ragnarauk of den ondergang der wereld wordt de boom wel geschokt maar blijft toch zijn kruin verheffen. Onder dien boom ligt 1 mir (zie aldaar) in boeien en wendt gedurig pogingen aan om deze te verbreken, daardoor ontstaan de aardbevingen. Daar is ook de gerechtsplaats der Goden, waar zij bijeenkomen om recht te spreken.

Yiig-arn (Jilgam). Zie Coolgardie.

Yin is de naam van een Chineesche lengtemaat, die ongeveer 24,5 m. lang is.

IJk noemt men het onderzoek van maten en gewichten, dat van overheidswege geschiedt. Het ijkwezen werd geregeld bij de wet van den 7den April 1869, die later door verschillende toevoegingen en bepalingen aangevuld en gewijzigd werd. In 1882 werd bijv. het ijken van de weegwerktuigen, volgens de wet van 1869 verplicht, afgeschaft. De onderzochte maten en gewichten worden van verschillende teekens voorzien, voor de afgekeurde voorwerpen heeft men een afzonderlijk merk. Het merk van goedkeuring draagt ook den naam van ijk. Een herhaald onderzoek heet herijk. Het ijken en herijken geschiedt kosteloos. Gewichten, die bij den herijk niet meer dan een door de koningin te bepalen verschil van het wettelijk gewicht opleveren, kunnen tegen een bepaalde vergoeding door de met den ijk belaste ambtenaren worden gejusteerd. Bij koninklijk besluit van den 3"™ October 1887 werden de Nederlandsche standaarden der maten en gewichten aangewezen en hun bewaring geregeld. Een reglement omtrent de samenstelling, het onderzoek en den ijk der gasmeters kwam in 1874 tot stand. Ambtenaren belast met het onderzoek van maten en gewichten, heeten ijkers, zij worden bijgestaan door adjunctijkers. Het examen voor de betrekking van ijker en adjunct-ijker werd geregeld bij koninklijk besluit van den llden Juli 1871, gewijzigd in 1875.

Ijken. Zie Uk.

IJkwezen. Zie Uk.

Ylang-Ylang- (Cananga-olie), een aetherische olie, sedert 1860 eerst op Luzon en daarna op Java uit de bloemen van Cananga odorata bereid, is lichtgeel en zeer welriekend, heeft een soortelijk gewicht van 0,930—0,950 en bestaat uit een mengsel van linalo- en geraniumolie, welke wellicht gedeeltelijk aan benzoë- en azijnzuur gebonden zijn, van den methylaether van paracresol enz. Onder ylang-ylang in engeren zin verstaat men het destillaat, dat het eerst overgaat. Het vindt toepassing in de parfumerie-

IJlen of Ijlhoofdigheid is een verschijnsel, dat dikwijls met koorts (zie aldaar) gepaard gaat en daarin bestaat, dat de lijder verward van hoofd is en wartaal spreekt.

Ijlhoofdigheid. Zie IJlen.

Yloilo (Iloih), een plaats op de Z. kust van het eiland Panay van de Philippijnen, gelegen aan de Straat van Yloilo, welke Panay van Guimara's scheidt, heeft een veilige haven, welke sedert 1885 voor den vreemden handel geopend, maar voor groote schepen niet toegankelijk is. De plaats, welke (1903) 19 054 inwoners telt, voert suiker en tabak uit. . .

Ijlst, een gemeente in de provincie Friesland, 719 H. A. groot met (1910) 1524 inwoners, wordt in het N. O. begrensd door de gemeente Sneek en verder door de gemeente Wymbritseradeel. De bodem bestaat bijna geheel uit zandige klei. De gemeente omvat het stadje IJlst en haar omgeving. In het stadje wordt handel, scheepvaart en nijverheid uitgeoefend, in de omgeving veeteelt en zuivelbereiding. De IJlster schaatsen zijn beroemd.

Het stadje IJlst ligt aan de Geeuw en aan de Ee of IJ en is aan alle kanten door water omgeven. De grachten zijn met boomen beplant. Men vindt er een stadhuis van 1736, dat in 1770 door aankoop van het adellijk huis Popma werd vergroot, een Hervormde kerk, een Doopsgezinde kerk en een station van de spoorlijn Leeuwarden—Stavoren. Tot 1<78 vond men er overblijfselen van de stins Ylostein. Ook was er vroeger een Karmelieter klooster. IJlst is zeer oud; omstreeks 1350 ontving het van den potestaat Sikke Sjaardema en van de Staten des lands stedelijke rechten. In den tijd van de twisten tusschen de Schieringers en de Vetkoopers had het veel te lijden.

Ymesfjeld of Galdhirpig. Zie Galdhöpig.

Ymir is in de Noorsche fabelleer de oorspronkelijke reus, uit wien de wereld geschapen werd. Hij was gesproten uit het ijs van den Elivagar, waarin de warmte leven had gewekt. Onder zijn linker arm ontstonden man en vrouw, en zijn eene voet bracht met den anderen kinderen voort, namelijk het geslacht der reuzen. De zonen van Bör, genaamd Odin, Wile en We, brachten hem ter dood en schiepen uit hein de wereld. Uit zijn vleesch ontstonden de landen, uit zijn bloed de wateren, uit zijn beenderen de bergen, uit zijn tanden de Hippen, uit zijn haren de bosschen, uit zijn schedel de hemelen en uit zijn hersenen de wolken. „,

IJmuiden, een havenplaats in de gemeente V eisen, ligt aan de monding van het Noordzeekanaal en is eerst na de opening daarvan ontstaan. Tengevolge i van de zeer gunstige ligging, zoowel ten opzichte van de visscherijgronden op de Noordzee als van de groote zeevisch-consumenten, België en Duitschiand, heeft het zich snel tot een aanzienlijke visscherij: havenplaats ontwikkeld. Het is eene moderne kunst, haven, beschermd door zware zeeweringen en ver■ dedigd door een fort. Behalve door het Noordzee; kanaal is het door een spoorweg met Amsteiuajn i verbonden. Van de inrichtingen ten behoeve van de : scheepvaart zijn vermeldingswaardig de twee schuti sluizen, waarvan de groote, in den Noordelijken ïn; gang van het Noordzee-kanaal gelegen, een der t grootste van Europa is, en de twee vuurtorens, waar- van de Oostelijke voorzien is van een electrisch draailicht, dat tot de sterkste van het vasteland van

Sluiten