Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

staat in een toestel voor het droogleggen van taluds zonder afheiïng. Ook vond de heer de Muralt een electrisch peiltoestel uit voor gemakkelijke opname van zeeoevers. Deze toestellen vindt men in de meeste waterbouwkundige boeken beschreven. De verschillende stelsels „de Muralt" zijn in de meeste landen der wereld gepatenteerd.

Zeewier (Zostera) of zeegras is de naam van een plantengeslacht uit de familie der Najadeeën. Het onderscheidt zich door éénslachtige bloemen, aan de voorzijde van een platte, vliezige bloeikolf gezeten, welke gehuld is in een aan de voorzijde gespleten bladscheede, en door mannelijke en vrouwelijke bloemen aan dezelfde bloeikolf, met elkander afwisselend in twee rijen. Een bloemdek is niet aanwezig zoodat elke mannelijke bloem uit niéts meer dan een ongesteelden, éénhokkigen helmknop, en elke vrouwelijke uit een vruchtbeginsel bestaat, welks éénhokkige, slechts één ei bevattende eierstok een stijl met twee draadvormige stempels draagt. De vruchten zijn nootjes. Het gewone zeegras (Z. marina L.) heeft bladeren met 5 tot 7 nerven, van welke de buitenste twee weinig in het oog loopen. Het scheededragend blad neemt onder de bloeikolf allengs toe in breedte. Men vindt het op de wierbanken in onze Zuiderzee en op de Wadden. Doorgaans hebben de bladeren eene breedte van 5 tot 8 mm., doch op ondiepe plaatsen bedraagt de breedte slechts 2 mm. Een andere soort, Z. nana Both. heeft bladeren met drie nerven en een bloeikolf met dwarsarmpjes; deze groeit op den nog niet met slib bedekten oever der zee. Het gewone zeegras wordt voorts op Wieringen en bij Elburg verzameld, gedroogd en tot vulling van matrassen in den handel gebracht. Het wordt echter door gemis van veerkracht spoedig klonterig.

Zeewolven. (Anarrhichas). Zie Slijmvisschen (Blennüdae).

Zeeziekte (Nausea) is een ongesteldheid, die door de schommelende beweging van een schip bij menschen, soms ook bij dieren ontstaat. Zij kan ook veroorzaakt worden door schommelen, door het zitten in een draaimolen, bij zeer gevoelige perso-1 nen door het rijden in een spoortrein of in een rij- ! tuig. Het is nog niet met aekerheid bekend, of zij ontstaat door een directe inwerking op de hersenen, of dat circulatiestoringen in de hersenen, drukveranderingen en orgaan verschuivingen in de buikholte haar te weeg brengen. De verschijnselen van zeeziekte zijn: onpasselijkheid, brakingen, duizeligheid, verder diarrhe, verdooving, zwakte, zwaarmoedigheid en een tegenzin tegen alles. Bij ongunstigen wind en op zeilschepen vertoont zij zich in heviger graad dan bij gunstigen wind en op stoomschepen. Bij het stampen van het schip, waarbij het door de golven opgetild en weer neergeploft wordt, zijn de patiënten er het ergst aan toe. De meeste menschen, die voor de eerste maal op zee varen, worden door de zeeziekte aangetast, herhaalde zeereizen verminderen de vatbaarheid er voor, vrouwen en jonge, zwakke personen zijn het gevoeligst voor haar invloed. Gewoonlijk is men na eenige dagen aan de beweging van het schip gewend, waardoor de ziekte verdwijnt; soms duurt zij zoo lang als men zich op open zee bevindt. Men kent tegen zeeziekte tot nu toe geen afdoend middel. Men kan haar soms voorkomen of verzachten door op het dek in het midden van het schip te

XVI

blijven of rustig in een kooi of in een hangmat te gaan liggen. Een matig gevulde maag, warme kleeren en het vermijden van koude dranken hebben in elk geval een gunstigen invloed. Sommige personen vinden bij een weinig morfine baat, anderen bij alkohol, antipyrine, cocaïne of iets dergelijks.

Zeezoog'dieren is een algemeene naam voor de Walvischachtigen (zie aldaar) en de Robben (zie aldaar).

Zeezwaluwen (Sterna) is de naam van een vogelengeslacht uit de familie der Meeuwen (Larinae) en uit de orde der Pluviervogels. Zij omvat middelmatig groote of kleine, slanke vogels met een vrij langen, rechten snavel met een zwak gebogen rug en een rechte spits, kleine, vierteenige pooten met diep ingesneden zwemvliezen en vrij scherpe klauwen, zeer lange, smalle, spitse vleugels en een gaffelvormigen staart. De roof-zeezwaluw of reuzenstern (sterna caspia), wordt 52 cm. lang en 130 cm. breed, dit dier is schitterend wit, boven op den kop zwart, op den mantel licht grijsachtig blauw, heeft bruine oogen, een rooden snavel en zwarte pooten. Deze vogel is algemeen verspreid in Midden-Azië, het zuiden van Europa en Afrika, vertoeft bij voorkeur aan de kust of aan den oever van vischrijke rivieren en meren, broedt wel eens op het eiland Sylt en aan de kust van Pommeren, en komt is ons land zelden voor. Hij voedt zich hoofdzakelijk met visschen en verslindt ook de eieren van andere vogels die op het strand broeden. Deze zeezwaluw, is zeer

voorzichtig en strijdlustig, vliegt uitmuntend, nestelt gezellig in de nabijheid van het water en legt in een holte in het zand 2 of 3 geelachtige, grijsgevlekte eieren, welke zeer goed van smaak zijn. De rivierzwaluw, vischdiefje, splitstaart of starre (sterna hirundo) wordt 40 cm. lang en 82 cm. breed, heeft een dunnen, eenigszins gekromden vrij korten snavel, lage pooten en een gaffelvormigen staart. Zij komt in kleur overeen met de voorgaande soort, maar is aan de buikzijde grijs en heeft roode pooten. Zij leeft in het noorden der Oude en Nieuwe Wereld, • en vertoeft aan onze kust van April of Mei tot Juli of Augustus, waar zij zich voedt met kleine visschen, kikvorschen enz. Van de overige soorten noemen wij nog: de groote of zwartbekkige zeezwaluw kaugek (sterna cantiaca), die 'door aard en leefwijze veel op de reuzenstem gelijkt, doch alleen op visschen jacht maakt en geen nesten plundert, de dwergzeezwaluw (sterna minuta) en de zwarte zeezwaluw of rietzwaluw (hydrochelidon nigra).

Zefier of Zephyr noemt men een koelen en aangenamen Westenwind, die in den zomer koel weer en in de lente warm, vruchtbaar weer brengt. Zie Zephyros.

Zegel (Sigillum) is de afdruk van een stempel in een plastische stof, die of vrij hard is, of nadestempeling hard wordt; ook wanneer men de figuren van den stempel door middel van een kleurstof op het papier overbrengt, geeft men daaraan den naam van zegel. Het diende oorspronkelijk om een oorkonde geloofwaardig en officieel te maken. Tegenwoordig worden niet officiëele zegels alleen nog tot het sluiten van brieven,vooral van brieven en andere zendingen van waarde gebruikt. De zegelstempels bestaan uit metaal of steen, ook wel uit hoornachtige stoffen of hard hout, de afdrukken meestal uit was, zegellak (sedert ^ 1560) en ouwels.

In ouden tijd werden zegelstempels van lan-

27

Sluiten