Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bij de bereiding van zwavelzuur, ultramarijn en glauberzoutglas, terwijl het eveneens voorkomt in de verbrandingsprodukten van bruin- en steenkool. Om de beschadigingen, welke daarvan in de plantenwereld het gevolg kunnen zijn, te voorkomen, verwerkt men het ontwijkende zwaveligzuur tot zwavelzuur en ook tot zwavel, waarvoor Carpenter een procédé gevonden heeft, dat berust op de omzetting door gloeiende cokes van het zwaveligzuur in zwavelwaterstof, dat daarna door gloeiend ijzeroxied ontleed wordt. In het laboratorium bereidt men zwaveligzuur door in een oplossing van natriumbisulfied zwavelzuur te droppelen. In de techniek wordt het veelal verkregen door het roosten van pyriet of de zwavelrijke massa, welke gediend heeft om lichtgas te zuiveren. Ook wordt zwavelwaterstof als nevenprodukt verkregen, geoiydeerd tot zwaveligzuur en water. Lost men het op één van deze wijzen verkregen zwaveligzuur in een cokestoren op in water en droogt men de dampen, welke bij verhitting uit deze oplossing ontwijken met geconcentreerd zwavelzuur, dan verkrijgt men zuiver zwaveligzuur. Het vormt een kleurloos gas met een zuren, prikkelenden en verstikkenden reuk, dat een soortelijk gewicht heeft van 2,264 en zich bij —10° C. onder een druk van 3 atmosferen verdicht tot een kleurlooze vloeistof met een soortelijk gewicht van 1,435, welke bij —8° C. kookt, aan de lucht zeer snel onder sterke temperatuurdaling verdampt en bij —73° C. vast wordt. Het droge gas reageert niet zuur. Water lost daarvan bij 0° C. 79,789, bij 20° C. 39,374 en bij 40° C. 18,766 volumina op. Deze oplossing riekt en smaakt als het gas en moet als een oplossing van het eigenlijke zwaveligzuur(H2S03) beschouwd worden. Bij afkoeling geeft de verzadigde oplossing kristallen van de formule H2S03 + 14H20, die bij 2° C. smelten. Zuiver zwaveligzuur (H2S03) is niet bekend, daar de oplossing zich zeer licht in zwavelzuuranhydried en water splitst. Zwaveligzuuranhydried is tegen hooge temperaturen bestand. Het is niet brandbaar, onderhoudt de verbranding niet, wordt ontleed bij verhitting met waterstof, kalium en koolstof en verbindt zich met zuurstof rechtstreeks alleen in tegenwoordigheid van platinaspons, koperoxied,ijzeroxied,enz. tot zwavelzuuranhydried. De waterige oplossing absorbeert aan de lucht gretig zuurstof en vormt zwavelzuur. Zwaveligzuur werkt daardoor sterk reduceerend. Het reduceert vele metaalzouten, verandert alle hoogere oxydatietrappen van stikstof in stikstofoxied, geeft met chloor onder ontleding van water chloorwaterstof en zwavelzuur, met zwavelwaterstof zwavel en water en bleekt bij aanwezigheid van water vele organische kleurstoffen, waarvan het sommige vernietigt, terwijl het andere in kleurlooze verbindingen omzet, die bij verwarmen drogen of door sterkere zuren ontleed worden, waarbij de oorspronkelijke kleur wederom optreedt. Een roos bijv., door zwaveligzuur gebleekt, wordt door indompelen in verdund zwavelzuur weder rood. Zwaveligzuur werkt sterk antiseptisch en gaat sommige gistingsverschijnselen, alsmede verrotting tegen. Op deze werking berust het zwavelen van flesschen, het branden van zwavelkaarsen enz.

Men gebruikt zwaveldioxied en zijn oplossing in water (ook in glycerine, onder den naam van ascoline), tot het bereiden van zwavelzuur en zwavelzuuranhydried, in de papierfabrieken als antichloor, tot het bereiden van onderzwaveligzure en zwavel¬

zure natron, het „ontsluiten" van aluinlei, het uittrekken van koperertsen, het bereiden van Scott's cement, het uittrekken van phosforzure kalk uit ijzerertsen, het conserveeren van ingemaakte vruchten, bier, wijn, hop, groenten en vleesch, voor het satureeren in de suikerfabricage, bij de spiritusbereiding uit aardappelen en maïs als ontsmettingsmiddel, tot het bleeken van zijde, wol, sponsen, vederen, lijm, snaren, gevlochten twijgen en stroo, zetmeel, suiker en mout, als bluschmiddel, tegen huidziekten enz. Vloeibaar zwaveligzuur anhydried wordt gebruikt in ijsmachines, als verdelgingsmiddel van ratten, muizen, konijnen, enz. Het komt in flesschen van weiijzer, vloeiijzer of gietstaal in den handel.

Reeds Homeros maakt melding van het zwavelen. Plinius kende het reinigen van weefsels met zwaveligzuur. Priestley verkreeg het in 1775 in zuiveren toestand. Zijn groote beteekenis dankt zwaveligzuur daaraan, dat het als grondstof voor de zwavelzuurfabricage dient.

Zwavelig: zuur anhydr ied.Zie Zwaveligzuur.

Zwa velkadmium. Zie Kadmiumsulfied.

Zwavelkies (IJzerkies, Pyriet), een mineraal, bestaande uit ijzerbisulfied (FeS2), met 53,3% zwavel en 46,7% ijzer, dikwijls goud-, zilver- en koperhoudend en ook door mangaan, cobalt, thallium en arsenicum verontreinigd, komt zoowel voor in regulier-hemiedrische kristallen als korrelig en in bol- en niervormige aggegraten. Het is geel, somtijds bruin door ontleding aan de oppervlakte en metaalglanzend. Zijn hardheid bedraagt 6—6,5, zijn soortelijk gewicht 4,9—5,2. Zwavelkies is zeer verspreid en komt in nagenoeg alle gesteenten en formaties voor. Vaak vormt het alleen, dikwijls ook met koper- en magneetkies zelfstandige beddingen, zooals bij Meggen in Westfalen, Schmöllnitz in Hongarije en Rio Tinto in Spanje. Ook komt het voor in ertsgangen in den Hartz, het Ertsgebergte, in Cornwall enz., alsmede ingesprenkeld en zeer fijn in de meest uiteenloopende gesteenten, met name in de jongere, kristallijne leigesteenten. De fraaiste kristallen komen van Traversella, Elba en Brosso. Het zwavelkies, vroeger als vuursteen in gebruik, dient thans vooral tot het bereiden van zwavel, zwavelzuur, ijzervitriool, aluin en zwarten inkt. Hetgeen bij de zwavel- en zwavelzuurbereiding achterblijft, wordt op goud, zilver, koper en ijzer verwerkt. Voor de rechtstreeksche bereiding van ijzer is zwavelkies ongeschikt. Goudhoudend zwavelkies is op sommige plaatsen, bijv. te Schemnitz in Hongarije een belangrijk gouderts, koperhoudend te Rio Tinto en te Huelva in Spanje een belangrijk kopererts. Van de productie in 1902 geeft onderstaande tabel een overzicht:

Produc- Produc-

L A N D. tie in LAND. tie in

tonnen. tonnen.

Spanje 2683229 Duitschland*) 185384

Portugal 443182 Noorwegen 98945

Frankrijk 307447 Oostenrijk- 93907

Vereenigde Hongarije 25638

Staten van Canada 25638

N.-Amerika 238661 België 400

*) in 1905.

Sluiten