Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

niriklijke macht te herstellen, die door verschillende besluiten van de partij der Hoeden nog meer beperkt was. De staatsgreep van 1756 mislukte echter geheel. Sedert 1767 nam Zweden tegen Pruisen deel aan den Zevenjarigen Oorlog zonder echter veel uit te voeren. Bij den Vrede van Hamburg (22 Mei 1767) wist Louise Ulrilce te bewerken, dat het geen grondgebied behoefde af te staan. In 176B hadden de Mutsen, die onder invloed stonden van Rusland, Engeland en Denemarken, de macht in handen gekregen, tengevolge waarvan een verbond tot stand kwam tusschen de Franschgezinde Hoeden en het koningschap. In 1768 kwam op aandringen van den koning, die dreigde afstand van de regeering te doen, een buitengewone Rijksdag bijeen. Het gelukte den koning echter niet, daarvan voordeel te behalen, daar de Hoeden, die in 1769 aan het bewind kwamen, hun beloften niet vervulden en de koning voor doortastende maatregelen terugdeinsde. Hij overleed den 12aen Februari 1771. Zijn zoon Gustaaj III was vast besloten de koninklijke macht te herstellen. Hij sloot een geheim verbond met Frankrijk, wakkerde in Zweden zelf den haat van het leger en het volk tegen de Russischgezinde Mutsen, die sedert 1772 de macht bezaten, aan, maakte door den stouten staatsgreep van den 19flen Augustus 1772 een einde aan de partijheerschappij en dwong den 21stel1 Augustus den Rijksdag een nieuwe grondwet aan te nemen, waardoor de macht weder in handen van den koning werd gelegd. Gustaaf deed veel voor de ontwikkeling van kunsten en wetenschappen, hij wilde in navolging van Oxenstierna Zweden weder tot een koloniale mogendheid maken en voerde aanvankelijk vele hervormingen in. Sedert 1778 kwam er echter een wijziging in zijn staatkunde. Tengevolge van zijn verkwistingen en den invloed van zijn gunstelingen nam zijn populariteit weder af, zoodat op den Rijksdag van 1786 de adel weder krachtiger optrad. De oorlog met Rusland, dien hij in 1788 zonder toestemming van de Standen ondernam, had zelfs een opstand in Finland tengevolge. Zijn krachtig optreden tegenover Denemarken herstelde echter weldra zijn populariteit. In 1789 werd een nieuwe grondwet aangenomen, die den koning meer macht gaf en hem o. a. de vrije beschikking over de staatsinkomsten verleende, terwijl de macht van de 3 burgerlijke Standen ten koste van den adel werd uitgebreid. Daarna werd de oorlog met Rusland met meer kracht voortgezet. Ofschoon Zweden in een aantal zeeslagen de overwinning behaalde, werd bij den vrede, die den 14den Augustus 1790 tot stand kwam, de status quo hersteld. De koning wijdde daarna al zijn krachten aan het tot stand komen van een Europeesche coalitie tegen de Fransche revolutie. Zijn dood verhinderde de volvoering van dat plan. Tengevolge van een samenzwering van eenige edelen werd hij den 15<ien Maart 1792 op een gemaskerd bal doodelijk gewond en overleed den 29sten Maart. Hij werd opgevolgd door zijn minderjarigen zoon Gustaaj IV Adolf onder regentschap van zijn broeder hertog Karei van Södermanland. In 1796 aanvaardde de jonge koning zelf de regeering. De ingewikkelde staatkundige toestand van Europa plaatste hem voor veel moeilijkheden, tegen welke hij niet opgewassen was. Door zijn houding op den Rijksdag te Norrköping (1800) maakte hij zich veel vijanden in het binnenland, terwijl hij door zijn willekeurige

buitenlandsche politiek langzamerhand bijna alle Europeesche mogendheden tot vijand kreeg. Sedert 1803 trad hij als een hevig tegenstander van Napoleon op. In 1805 sloot hij zich bij de derde coalitie aan, hij kon echter niet verhinderen, dat de Fransche troepen in 1807 Voor-Pommeren binnentrokken. Tengevolge van zijn hardnekkig vasthouden aan het bondgenootschap met Engeland en zijn weigeren zich bij het continentaal stelsel aan te sluiten, deden de Russen in 1808 een inval in Zweden, terwijl Denemarken aan dit land den oorlog verklaarde. Noord-Zweden kwam weldra in de macht van Rusland. Na den ongelukkigen veldtocht door Finland, Schonen en langs de grens van Noorwegen (1809) kwam de ontevredenheid in Zweden tot een uitbarsting. Den 7den Maart 1809 gaf Adlersparre te Karlstad het teeken tot een militaire omwenteling. Den 13den Maart werd de koning door eenige samenzweerders onder aanvoering van Adlercreutz gevangen genomen, waarna hertog Karei van Södermanland opnieuw tot regent werd benoemd. Den lsten Mei werd een Rijksdag bijeengeroepen, die Gustaaj IV Adolf en zijn nakomelingen voor altijd van den troon vervallen verklaarde, terwijl hertog Karei den 6den Juni onder den naam van Karei XIII tot koning werd uitgeroepen. De grondwet werd in dien zin gewijzigd, dat de koning wel is waar in het bezit zou blijven van de uitvoerende macht, maar dat de belangrijkste aangelegenheden beslist zouden worden in een aan de natie verantwoordelijken Staatsraad van 9 leden. Tot troonopvolger van den kinderloozen vorst werd den I2del1 Juli prins Christiaan August van Holslein-Sonderburg-Augustenburg benoemd. Het eerste werk der nieuwe regeering was het sluiten van vrede met Rusland en Denemarken. Deze kwam met Rusland tot stand te Frederiksham den 17den September, 1809. Daarbij deed Zweden afstand van Finland, de Alandseilanden, Lapmarken en een gedeelte van Westerbotten. Met Denemarken werd den 10den December 1809 te Jonköping de vrede zonder eenig verlies gesloten. Pommeren werd in Januari 1810 door Frankrijk aan Zweden teruggegeven. Het land werd gedwongen het continentale stelsel te aanvaarden.

Toen vervolgens de kroonprins, zeer bemind bij de burgers en boeren, maar gehaat bij den adel, den 28eten Mei 1810 plotseling overleed, riep de koning opnieuw den Rijksdag bijeen te Oerebro. Op aandringen van den adel werd de Fransche maarschalk Bernadotte, prins van Pontecorvo, die als bevelhebber in Denemarken en Hannover invloed had weten te verkrijgen bij de aristocratie, den 21sten Augustus 1810 tot troonopvolger gekozen, nadat hij zich bereid had verklaard, het Fransche burgerrecht te laten varen en de Luthersche geloofsbelijdenis aan te nemen. Bernadotte kwam in het laatst van 1810 in Zweden aan, werd door Karei XIII als zoon aangenomen, ontving den naam van Karei Johan en was van dat oogenblik af de eigenlijke regent van Zweden. Aanvankelijk hield hij rekening met de wenschen van Frankrijk en verklaarde in 1811 den oorlog aan Engeland, welke oorlog echter meer in schijn dan in werkelijkheid werd gevoerd. Toen Napoleon in het begin van 1812 Zweedsch Pommeren liet bezetten, maakte Zweden vrede met Engeland (18 Juli) en sloot met Rusland een aanvallend en verdedigend verbond (5 April), waarbij Zweden be-

Sluiten