Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

den spoorweg Konia—Bagdad voltooid zal zijn. Bovendien neemt Rusland in art. 3 de verplichting op zich om geen maatregelen te nemen, welke den aanleg van den Bagdad-spoorweg kunnen belemmeren of de deelneming van vreemd kapitaal bemoeilijken.

De burgeroorlog duurde in 1912 voort en werd met afwisselend succes tusschen de regeeringstroepen en Salar ed Dauleh gevoerd, die o. a. in Mei 1914 bij Agha Bolagh een overwinning behaalde.

Polarimeter. Zie Polarisatietoestellen.

Pope, Alexander, staat als sterfjaar: 1774, lees: 1744.

Portugal. Na het ontslag van minister Franco werd er een verzoeningsministerie onder Amaral gevormd. Reeds in December echter brachten de (conservatieve) regeneradores het met behulp van de aanhangers van Franco ten val, waarop één der hunnen, Campos Henriques, aan het bewind kwam. De liberalen voerden nu een zoo felle oppositie, dat Henriques reeds op het einde van Maart 1909 moest aftreden. De uitwendige aanleiding voor deze oppositie werd gevonden in het deelnemen van den minister van financiën Espregueira in financiëele ondernemingen, aan welke van staatswege ontoelaatbare voordeelen zouden zijn toegezegd. In werkelijkheid evenwel viel het ministerie door partijkwesties en naijver. Een coalitieministerie onder Sebastao Telles nam reeds in Mei ontslag. Het werd opgevolgd door een zakenministerie onder Wenceslao Lima, dat zich een tijdlang rust wist te verschaffen door de Cortes aanstonds voor 2 maanden te verdagen. In het begin van Juli keerde de Voormalige ministerpresident Joao Franco, na een afwezigheid van l'/2 jaar, in Portugal terug. Zijn komst gaf het sein voor een nieuw aanvallend optreden van de liberale en radicale partijen. In het begin van Augustus provoceerden zij in een Corteszitting, waarin het Jezuïetenvraagstuk besproken werd, de meerderheid dusdanig, dat de zitting moest worden geschorst en het parlementsgebouw met wapengeweld moest worden ontruimd.,Kon het ministerie ditmaal den storm nog bezweren, in October kwam de minister van Justitie, Medeiros, in conflict met den bisschop van Beja over het ontslag van onderwijzers. De ministerraad kon de houding van Medeiros niet goedkeuren en deze nam ontslag. Wekenlang spande de minister-president zich tevergeefs in om een opvolger voor hem te vinden, totdat ten slotte het geheele Kabinet in December aftrad. Het werd opgevolgd door een Kabinet van uitsluitend vooruitstrevenden onder Francisco Veiga Beirao, dat de Cortes terstond na de opening den 2den Januari 1910 eveneens voor 2 maanden verdaagde, in dit geval omdat nu de regeneradores en de (radicale) dissidenten in oppositie stonden. Na de heropening van de Cortes, den 3"™ Maart, diende het ministerie een nieuw ontwerpkieswet in, dat echter slechts een andere regeling van de kiesdistricten en stemplicht bevatte. Op overtreding van het laatste waren boeten van 5—50 milreis en verlies van burgerlijke rechten gesteld. Maar reeds in het midden van April kwam het tot stormachtige zittingen. Een Engelschman, Hinton, maakte aanspraak op het suikermonopolie van Madeira. De republikeinen maakten van deze gelegenheid gebruik om allerlei compromitteerende verklaringen over het aandeel van hoogwaardigheidsbekleders in deze zaak te doen, waarin de regeering aanleiding vond om de Cortes opnieuw tot

het begin van Juni te verdagen. Terstond na de heropening werden de aanvallen op de regeering hervat, nu wegens ongewenschte voorvallen bij het „credito predial", waardoor het ministerie zich midden Juni genoopt zag om ontslag te vragen. Na vergeefsche pogingen om weder een zakenministerie te vormen, werd Teixeira de Sousa met de samenstelling van een nieuw ministerie belast. Regelmatige wetgevende arbeid was echter niet mogelijk, vooral omdat de ministeriëele partijen bij de verkiezingen van Augustus geen belangrijke meerderheid verwierven en de republikeinen daarentegen hun stemmenaantal zeer sterk zagen toenemen. Terstond na de opening moest het parlement weder worden verdaagd. Een lichtpunt in deze verwarring was het eindigen van de dynastieke geschillen, voortvloeiende uit de aanspraken van de Braganza's, doordat dom Miguel de Braganza in Maart zijn erfopvolgingsaanspraken opgaf. In Maart legde de oom van koning Manuel, dom Af/onso, den eed op de grondwet af en werd hij als kroonprins erkend.

In den nacht van den 3den op den 4dcn October brak na afloop van een banket in het koninklijk slot Necessidades ter eere van den president van Brazilië, Marschall Hermes da Fonseca, plotseling opnieuw een revolutie uit. Ditmaal spaarde zij de leden van hetkoninklijk huisomhetkoningdomzelf ten val te brengen en de republiek, eerst onder een voorloopige regeering, uit te roepen. De revolutie begon bij het 16ae regiment infanterie, de artillerie en de oorlogsschepen.„Sao Rafael" en „Adamastor". De troepen, welke den koning trouw waren gebleven, boden tot in den nacht van den 4aen October hardnekkig tegenstand. Zij konden echter niet verhinderen, dat de oproerige schepen in den namiddag gedurende korten tijd het koninklijk slot en de ministeriën ^ bombardeerden. Het vlaggeschip „Dom Carlos" werd door het vuur van een kruiser der revolutionnairen gedwongen om zich over te geven. De koning verliet bij het bombardement het paleis en vluchtte naar Ericeira, vanwaar de geheele koninklijke familie den 6«en October op het jacht „Amalia" naar Gibraltar vertrok. Te Lissabon werd terstond een voorloopig bewind ingesteld met Theophile Braga aan het hoofd; BernardinoMacluido trad op als minister van Buitenlandsche Zaken. Binnen enkele dagen was in het geheele land de republiek uitgeroepen. De troepen in de provincie, waarop het koningdom had gerekend, roerden zich niet, zoodat koning Manuel en de koningin-moeder Amelia zich inscheepten naar Engeland, waar zij de beschikking kregen over het slot Woodnorton.

Uit het pragramma van de voorloopige regeering bleek reeds terstond, dat zij sterk onder anti-clericalen invloed stond. Toegezegd werd o.a. bevordering van openbaar (leeken) onderwijs, opheffing van de kloosterorden en scheiding van Kerk en Staat. Bovendien werden aangekondigd: uitbreiding van de landsverdediging, invoering van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en enkele andere grondwettelijke vrijheden. Het eerste gedeelte van haar programma begon de voorloopige regeering reeds terstond uit te voeren. Den 7den October verscheen een besluit, waarbij alle congregaties ontbonden werden verklaard en haar leden, hetzij Portugeezen of buitenlanders, binnen 24 uur het land moesten verlaten. Het was het sein voor

Sluiten