Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Zoo is er dus — om alles saam te vatten — gedachte en wet, gang en plan in de religieuze ontwikkeling, beide in de menschheid en in den enkelen mensch. Grene recapituleert zich in deze. Drie momenten zijn daarin te onderscheiden. Eerst de evolutie van den mensch tot eene eigene, zelfstandige persoonlijkheid, beantwoordend aan de eeuwenlange geboorte van den mensch uit het dier; dan de evolutie van den individueelen mensch tot een sociaal wezen, beantwoordend aan de langzame wording van de maatschappij met haar eindelooze vormen en ingewikkelde verhoudingen; en eindelijk de evolutie van den socialen mensch tot een deel van de menschheid, van het wereldgeheel, van de Grodheid, van „The Power, that makes for righteousness". In deze periode zijn wij thans volgens Stanley Hall midden in. De ontwikkeling des menschen heeft eindelooze eeuwen achter zich, zij heeft ook nog eindelooze eeuwen vóór zich. Wij verkeeren niet in het tijdperk van den ouderdom en de grijsheid der wereld, gelijk Christenen dikwerf meenen, maar wij bevinden ons in den jongelingsleeftijd. De schemering, welke wij waarnemen, is niet die van den avond, maar van den morgenstond. De ziel is niet, maar wordt nog altijd — „the soul is still in the making"; — daar zijn krachten in haar, die nu nog sluimeren als de slaapsters in het bosch, maar die eens ontwaken zullen en krachtiger, dan het ons thans mogelijk is, bevorderen* zullen de komst en de heerschappij van het koninkrijk van den mensch, „the kingdom of man" 1).

427. De geschiedenis der heilsorde stelt op overtuigende wijze hare belangrijkheid in het licht, niet alleen theoretisch voor de verrijking onzer kennis, maar bovenal ook practisch voor de regeling van ons leven. Wijl Grod in het hart van den mensch de eeuw heeft gelegd, kan hij er nooit aan ontkomen, om in eenigen vorm de vraag te stellen; hoe vind ik het hoogste goed en het duurzame geluk ? waardoor word ik met Q-od verzoend en opgenomen in zijne gemeenschap ? welke is de weg naar het eeuwige, zalige leven ? of, zooals Luther het eenmaal uitsprak: wie kriege ich einen gnadigen Grott ? Het is de heilsorde, ordo of via salutis, die daarop antwoord zoekt te geven. Want daaronder is te verstaan

T) De boven gegeven schets is overgenomen uit mijne rede over de Psychologie der Religie, gehouden in de Kon. Ak. v. Wet. Zie de Verslagen en Mededeelingen, Afd. Letterkunde IXe Deel 4e reeks. Amsterdam 1907 bl. 147—178.

Sluiten